Çi sazî, çi dezgeh, çi partî û rêxistinên sivîl û siyasî bi hevkariyeke mezin mil dane hev û bi alîkariyên ji bo xelkê Wanê re eleqedar bûn. Heyf û mixabin ku piştî demeke dirêj bi ser erdhejê de derbas bû jî hêja birînên xelkê Wanê ne hatine cebirandin û ji piraniya wan re di vê zivistana reş de cihekî germ û nerm jî ne hatiye peydakirin. Ew li nav çadir û naylonan ji neçarî tevî zar û zêçên xwe li derve radizên. Wan jî ew jî bi hev re diqufilin.

Di rewşeke wiha xedar de, gelo çima dewlet û hikûmeta Tirkiyê bi quretî û pozbilindiyekê daxwazên alîkariyê yên gelek dewletên biyanî paş ve vegerandin û ji wan re got ez ne mihtacê we me?

Gelo dewleta Tirkiye ku xwe wek lîstikvaneke mezin a cîhanê û rojhilata navîn dibîne qet pirsa; ma hûn alîkariyê dixwazin yan naxwazin ji xelkê Wanê re jî kir?

Dîsa jî mala wan ava be, ji hawîrdor her çiqas bê pergaliyeke mezin rû da be jî alîkarî û piştevaniyeke mezin ji mexdûrên erdhejê re hate kirin. Bi taybetî jî ji herêma Kurdistana Federal alîkariyên mezin gihîştin xelkê Wanê û Weqfa Barzanî jî berî dewleta gewre ya Tirkiyeyê zêdetirî 200 xaniyên prefabrîk gihandin mexdûrên erdehejê.

Tê ragihandin ku heta niha zêdetirî 200 milyon lîrayî alîkarî ji bo mexdûrên erdehejê hatiye kirin û ev pere jî niha qaseya dewletê germ dikin. Serokwezîr Erdogan ku, hêz û qudreta xwe li her deveran nîşan dide, gelo çima nikare ji bo Wanê jî nîşan bide û birînên xelkê Wanê di zutirin demê de bicebirîne?

Li gor daxuyaniyên wezîrên dewletê û projenivîs û plankarên dewletê, wê di nav 8 mehan de xaniyan ava bikin ji bo xelkê Wanê. Lê belê wê ev xanî çend kesan ji mirina bêwext biparêzin ew jî ne diyar e. Tiştekî diyar tenê heye ku, roj bi roj Wan zêdetir diqufile! Malbatên xîzan û belengaz ku nekarîne bi cihekî ve birevin û bihewin, di vê zivistana reş de, li benda qedera xwe ne. Ji nav kon û naylonên ku li ser erda xalî hatine danîn agahiyên nexweşî û mirinên bê wext her roj tên.

Wezîrê dewletê Huseyîn Çelîk ku bixwe jî xelkê Wanê ye, bê şerm û fedî piştî ewqas dema ku bi ser erdhejê de derbas bûye radibe dibêje; ‘Hê jî lazimiya çadiran heye. Heger kerasetek din pêk were dewlet nikare 30 hezar çadiran jî bîne ba hev’.

Belê Wan diqufile û dewlet jî li şûna xaniyên prefabrîk û yên mayînde, hê jî li peydakirina çadirên ku ji niha ve bêhna nexweşî û mirinê jê difûre difikire.

Kêmasî û aciziya dewletê ya li hemberî mexdûrên erdhejê bi jimartinê xelas nabe. Em hêvîdarin rêdana demokratîk ne ji bo hemû kurdên li Tirkiyeyê jî be, tenê ji bo xelkê mexdûr ê Wanê berdewam be û heger çareserîya pirsa Kurd bimîne bihareke din û destûra bingehîn neyê guhertin jî, hema bila ew jî bi qurbana xelkê Wanê be!

Ji ber ku em di wê bawerîyê de ne ku, serokwezîr Recep Tayyîp Erdogan niha pir mijûl e, me gotina wî ya ku li rûniştineke televizyona Îsraîlê kiribû wekî sernavê vê nivîsê dizî û em jî difikirin ku, vê gavê serokwezîr ji xelkê Wanê re dibêje; ‘One Minute Wan’.

Belê hawîrdora me bi fêlbaz û fitnekaran hatîye pêçan û bi hemû hebûna xwe ya nenaskirî em ketine bendîxana vê dinyaya ku xweşî û aramîyê ji me re heq nabîne. Yan em nizanin çi dixwazin û ketine pey çi armancên ji rastîya deshilatiyê dûr, yan jî em bi wî aqilê xwe yê biçûk û zêdeyî adetê jixwerazî tênagihin bê çi dolab li ser me tên gerandin.

Kurd guneh û belengaz in û li ber deshilatên ser erda xwe her tim bejntewandî ne. Hûnê bêjin ma çawa bejna xwe ditewînin, ma ev şer û pevçûn û serhildanên han çi ne? Mixabin kurd tenê zanin bi lehengî û dilsozîya xwe bimirin, lê eşkere li holê ye ku nizanin bijîn û xwe li ser vê rûerdê bidin jiyandin.

Kurd her çiqas tim dibin kelem û dikevin çavên deshilat û zordarên dagirkerên axa xwe jî, bi qasî xernexwazên xwe kelemên dijwartir li nav çavê xelkê xwe, dost, bira û malbatên xwe diçikînin ku ji dijmin re her tim dibin kêf û şahî û dilxweşî.

Min dixwest behsa sîyaseta şer bikim, lê ev hejarîya me ya ku hawîrdorê me pê hatiye pêçan, mixabin pir derdikeve ser siyasetê û biryardarên qedera xelkê me.

Em bipirsin; gelo mirin azadî ye, yan mirin nîvcohiştina xeyalên azadîyê ye?

Gelo şerê azadîyê di vê heyama ku mirov yeko yeko ji nav wê jiyana ku xeyal û hêvîyên xwe pê girê didin de, azadîya çi tîne û li ber me radixe? Şervan û leşker şer dikin serok û sîyasetvan jî biryara wî şerî didin. Şervan dimire sîyasetvan jî li ser mirina şervan dibe xwedî paye û li ser xeyalên şervan û leşkerên mirî bazirganîya xwe dike. Ango bazirganîya azadî û aramîya pêşerojê, bazirganîya welatê azad û demokrat, yan jî bazirganîya xwerizgarkirina ji nav bendîxana tarî ya ku nikare xwe jê derxe.

Xwîn diherike û her diçe em zêdetir dibin xwînîyên hevdu. Xwînîyê welatekî parçebûyî, xwînîyên deshilatîyên ku axa me kirine bendîxan ji me re.

Her ku şer û pevçûn didome, em û cîranên xwe dibin xwînî. Cîranên me jî dibin xwînîyên me. Em jî mafdar in û ew jî li gor zanîn û têgihîştina pergala deshilatîya xwe bi qasî me mafdar in. Ew me dikujin em jî wan. Ew jî dimirin em jî.

Çi ji me re hatibe gotin kêm zêde ji wan re jî hatîye gotin. Em axa xwe diparêzîn ew jî axa me ya ku kirine ya xwe diparêzin ji bo biratîya me û xwe pêk bînin! Ya talî em ji bo welatê xwe, ew jî ji bo welatê xwe têdikoşin û em li hev sor dibin. Em û ew bihevre ji bo xwînrijandina hevdu xwe li ber guleyên bazirganan dikin senger û li du wê azadîya ku deshilatên me dest danîne ser xeyal û hêvîyên me têdikoşîn. Têkoşîn û şerekî pîroz e ev!

Ev neyartîya me ya bi deh salane didome ji bo qencî û azadîya me, li ser daxwaz û rîcaya sîyasetvanên me yên bazirgan e. Bijî birçîbûn û hêjarîya li welat! Bijî zarokên sêwî û dayikên kezebşewitî! Bijî keç û xortên bîjî û ketine rêyên xerab! Bijî kûçe û kolanên bi dizî û fihûşê dagirtî! Bijî kurd û tirkên mirinê pîroz dikin! Û her bijî kuştina xeyal û hêvîyên nîvcomayî!

Hûn her hebin lehengên mirî yên azadîyê û gorbihûştî para we be! Bijî berxwedana we ya pîroz! Bijî dilsozîya we ya bêpîvan ku kes bi qedrê we nizane!..

Bernameya Strana Xwe Bêje ji destpêkê heta niha bi zimanekî tirkewar we?ana xwe dikir û ji nav kanalê jî tu kesî gilî û gazin ji vê nedikirin. Jixwe pê?ke?vanê studyoyê Acar Filîzê ku, him ji bo ziman him jî ji bo pê?ke?vaniyê karesatek bû bi kêfxwe?î dihat tema?ekirin. Ji ber ku armanc ne pê?ke?î û pê?ke?vaniyeke kurdî û kurdewarî bû, tu pirsgirêk tune bû. Acar Filîz jî li ser dikê bi wan hewldanên xwe yên ku bi wî zimanê ?ikestî dixwest henekan bike, tenê kêfa berpirsên kanalê tanî. Ji ber ku mijara me ya vê nivîsê ne pê?ke?vanî ye ne jî kurdbûn û kurdewariya bernameyê ye em behsa herdu keçikên pê?ke?van nakin. Em ê di vê nivîsê de, fînala ku bi ?ov û ?anoya AKPê hatiye kirin bi we re parve bikin.

?ivan û Ciwan benî?tê devê wan bûn, lê…

Heger di nav we de kesên bernamaya Strana Xwe Bêje tema?e kiribin hebin wê çêtir têbigihîjin ku, helwest û rew?eke çawa hebû. Heta dawiya pê?baziyê jî stran û navê hunermendên kurd ên bûne malê civakê yên wek ?ivan Perwer û Ciwan Haco li ser zimanê xwe kirin benî?t. Lê di encamê de diyar bû ku, armanc tenê populîzm û xapandina civakê ye. Ew ne qîmetê didin fikrên ?ivan ne jî yên Ciwan, ew tenê bi vê televizyonê heta ji wan tê bi bilêvkirina kurdên kurdewar û populer bazirganiya xwe dikin.

Di pê?baziyê de AKP bû Fînalîst

Ew tenê fikrên cimaeta Gulen û Ak Partiyê bi rêya TRT ?e?ê hewl didin li ser kurdan ferz bikin. Êdî ev jî pir e?kere û diyar e. Di fînala Strana Xwe Bêje de, mebest tenê standina dengên kurdan ên ji bo hilbijartina 12ê Hezîranê bû û lîstika ?anoyê jî li gor vê hatibû amade kirin.

Wezîrê Darayî Mehmet ?im?ekê Kercewsî ji bo dengên Batmanê bistîne bû jurî. (Berî bibe juriyê Strana Xwe Bêje ewil bi awayekî sîparî?î çû bû mêvanê Gulbarîna Berdan Mardînî û li ?ûna derkeve qadên Batmanê li qada TRT ?e?ê derket pê?berî hilbijêran.)

Wezîrê Dewletê û cîgirê serokwezîr Bulent Arinç ji bo qenciya ku, bi saya TRT ?e?ê li kurdan kirine vebêje li wir bû. Abdulkadir Aksuyê ku tirkmenê Diyarbekirê ye, ji bo dengên Amediyan biki?îne ber bi AKPê ve li wir bû. Gerînendeyê Gi?tî yê TRTê ?brahîm ?ahin, kordînatorê TRT ?e?ê Fethullah Kir?anê kercewsî û hê gelek rêvebirên em navê wan nikarin bijimêrin, ji bo ku vê lîstika ?anoyê li studyoyê bi awayekî zindî û serkeftî pê?ke? bikin li wir amade bûn. Ji xwe Seîd Yusuf, Yekbûn û Kadîr Îpekê jurî jî li wir berdewama karê xwe yê mayî dikirin.

Protokola we?ana zindî bêqisûr bû

Dîsa parsekên ber deriyê wan Berdan Mardînî, Nilufer Akbal, Alî Karadenîz, Murat Batgî û Ferzende Kaya jî, him ji bo deynê wan pereyên ku heta niha ji TRTê xwarine di gewriya wan de asê nemîne û heqê xwe li hevdu helal bikin, him jî ji bo di hilbijartinê de qa?o çend puanan li AKPê zêde bikin, li protokolê cihê xwe standibûn. Werhasil fînala Pê?baziya Strana Xwe Bêje bi produksiyoneke xurt hatibû amadekirin ku, ji her hêlan ve propangandaya AKPê lê hat kirin. Navê AKPê derbas nebû be jî di bernameyê de, ji xwe qedro temam bû û lîstik jî bêqisûr bû. Her çiqas ne hat bilêvkirin jî lîstikvan hemû ji nav heman tîmê bûn.

Me bi we?ana zindî ya Fînala Strana Xwe Bêje dît ku, televizyoneke bi bac û bex?ên hemwelatiyan tê xwedîkirin,çawa ji bo armanca hêlekê tê bikaranîn û di ser de jî çand û hunera kurdan û nirxên wan bi populîzmeke pûç têne binpêkirin.

***
Çend têbinî ji TRT ?e?ê

TRT ?e? bi qedroyên kontenjana cimaeta Gulen tê birêvebirin

Ji ber ku TRT ?e? kanala dewletê ye diviyabû hemû rengên civakê li gel cudahiyan bihewîne nav xwe. Lê vê nake û tu hewldaneke wiha jî bi berpirsên kanalê û hikumetê re heta niha xwe ne daye der. Ji xwe piraniya karmendên kanalê ji kontenjana cimaetê ne û diyar e wê qet karekî ji bo fêdeya gelemperiya civakê neke. Lê hikumet û derdorên wê bê ?erm û fedî vê kanalê wek lutif û qenciyekê pê?ke?î kurdan dikin û naxwazin rastî û neçariya li ser vekirina wê bînin ser zimanê xwe.

Dixwazin hemû xebatkar û bernameçêker bi?ibin wan

Gelek kurdên nivîskar, rew?enbîr, hunermend û siyasetvan we?ana TRT ?e?ê wek gaveke ba? nirxandibûn û heta bi karên kurdî pi?tevaniya wê jî dikirin. Hê jî kurdên dilsoz û kurdewar ku, ji ber tunebûna qedroyên cimaetê TRT ?e? ji neçarî bi wan re kar dike hene. Lê ew jî zanin ku armanca wan û TRT ?e? û hikumetê ji hevdu cuda ye. Hikumet ango cimaet hewl dide hemû karkirên kanalê ji nav xwe hilbijêre, wan bi?ibîne xwe û bixe xizmeta polîtîkayên xwe. Çend kes hene ku, nû bi kurdîtiya xwe hesîyane û tenê ji bo qezenckirina pereyan dikarin mêjî û rihê xwe jî bifiro?in. Vê jî bi awayekî e?kere dikin û ji bo ?ovên AKPê jî dibin pêlîstok û qe?merok.

Mebesta min ne tawanbarkirina hemû kesên ji TRT ?e?ê re kar dikin e, mebesta min lîstîk û ?anoya hundirê kanalê ye ku, hin ji wan bernameçêker û karmendan jî bi dil an bê dil dibin pîyonên vê lîstikê.

Niha li Tirkiye modeya kasetan heye. Pê?î bi Baykalo ev mode dest pê kir û bi MHPê jî berdewama wê hat. Armanca van kasetan diyar e û bi serê me jî neketiye. Kî çi dike bila bike, lê em jî zanin bê em çi dikin û em ê çawa li kerê xwe siwar bibin! Çawa me behsa ker kir wekî ku, hin xwendevanên me ji xwe bikevin ?ikê û dev ji xwendina vê nivîsê berdin. Lê netirsin kera me ne ew kera hûn pê zanin e û kasetên me jî, ji xwe ne li ser wê mijara hûn ji bin xwe ?ilin e!

Pi?tî van gotinan em werin ser mijarê û ji were bêjin. ?a? fahm nekin lê lotikxane jî bi karê kasetan re mijûl e û çend kasetên qerase her tim li ber destê xwe dihêle. Çi dibe çi nabe, hema we dît rojekê bi kêra me jî hatin ev kaset. Lê em nizanin gelo wê ev kasetên me yên ku, him berî him jî pi?tî zayînê çend caran dûbare li ser hev hatine tomarkirin, wê li ser vîdyolêderên niha bixebitin yan nexebitin ev jî mijara guman û ?ikê ye.

Lê vê ba? zanibin ku, armanca lotikxanê ne tehdîta kesan û daxistina kesan ji kar e. Lotikxane ji mêj ve ye ku, ev kasetên xwe bi teknolojiya herî kevnar tomarkirine û li bin hi?ê kurd û kurdewaran ve?artine ta ku roja wê were. Niha ji ber ku naxwaze bandora van kasetan bi awayekî neyînî li ser hilbijartinan bibe û bloka hilbijartinê jihevdu bifeli?e kasetên xwe belav nake. Dîsa jî li keysa xwe digere û hema we dît ji ni?ka ve ev kaset ketin piyasê jî!…

Em karin soz bidin xwendevan û tema?evanên lotikxanê ku, ev kasetên em qala wan dikin dema werin we?andin, wê bandorê li ser bi milyonan kesan bikin û heta bênamûsiya ku hûnê di van kasetên bi teknolojiya herî kevnar hatine tomarkirin de bibînin, wê bihêle ku hûn ji xwe û sed bavê xwe jî fedî bikin.

Em li ser navê nermik û germikên lotikxanê sond dixwin ku, wê ev kasetên me yên ji çar hêlan ve hatine tomarkirin, hi? û aqilê xwediyê kasetan serobinî hev bike û serê wan bixe bin dawa jina wan! Heta dibe ku, xwediyên kasetan bêhi? bikevin û em jî ji vê bêhi?iyê sûde wergirin û heyfa wê bênamûsiyê jî ji wan hilînin.

Gelî lotikvanan qet di feysgu mesguyan de, li benda belavkirina kasetên me nesekinin. Ji xwe berî hilbijartinan we?andina kasetan jî qet ne karê me ye. Ê me karê me pi?tî hilbijartinan e. Ev kaset jî ji xwe pi?tî hilbijartinan wê bên belav kirin. Lê ne bi rêya înternetê…

Em ê kasetên lotikxanê li ser pi?ta kera ku me li jor ba? behsa wê nekiribû belav bikin. Em ê kera xwe ya reben û belengaz bi barê kasetan bajar bajar, kolan kolan, tax tax û heta mal mal bigerînin, da ku wê bênamûsiya ji çar hêlan ve hatiye kirin û di binhi?iya me de jî pirî caran hatiye jibîrkirin ji raya gi?tî re ayan û beyan bikin.

Êdî bila xwendevanên me yên zîrek bizanin bê ev kaset yên çi ne û bandora wan jî wê çi be?

Axir, bi kurtasî rew?a siyaseta ku niha li Tirkiye tê kirin ev e. Lê mijara me ne siyaseta elo û cimo ye, ya me li ser lotikên kurdewarî û mafxwaziya kurdên bakûr e. Lê nebî ku hûn dawiya nivîsê bixwînin! Ka em hêdî hêdî pêve herin. Jixwe wê hey mijar were ser mebûstiya lotikxanê…

Pê?î em kesereke kûr biki?înin û bêjîn, erê erê her çiqas me hêvî nedikir di navbera partiyên kurdan de tifaq çêbibe jî, ?eytanê me vê carê bi ziyaneke biçûk be jî bi ser neket û di rew? û derûniya siyaseta kurdên Tirkiyeyê de guherînek çêkir.

Bi hevkariya Eniya Ked, Azadî û Demokrasiyê, berendamên mebûstiyê hatin diyarkirin û bi mizgîniya xêrê dest bi lotikên xwe yên ji bo hilbijartinê kirin.

Vê carê çepgir, rastgir, negir, hogir, bergir, çîngir, olgir, kurdgir û bêgir çiqas gir hene be?darî vê eniya nû bûn. Ê ma ewqas ‘gir û van’ dikevin nav vê eniyê qey lotikxane jê dimîne.

Helbet stratejî, hisab û kîtabê lotikxanê jî heye li ser vê hilbijartinê. Pi?tî vê tir?ika ku me bi rezîkên jor ên ber eniya we disekinin dane fahmkirin, êdî em werin ser xebata lotikxanê ya li ser hilbijartinê ba? e.

Gelî lotikvanan wekî hûn jî ji nêz ve di?opînin, ji hêla kurdan ve, tevî girgirên ku me li jor qala wan kir, bi tevahî 66 berbijêrên parlementeriyê hatine nî?andan. Ji niha ve berbijêr, namzet an jî berendaman dest bi lotikên hilbijartinê kirine. Kûçe bi kûçe, kolan bi kolan, bajar bi bajar ji bo parsekiya rayekê bikin digerin!

Berendamê kontenjana Partiya Demokratîk Lotikxanê jî pir dixebite. Heta di vê xebatê de, li gor saloxên sîxûrên lotikxanê; termên gelek namzetên mebûstiyê yên ku, pi?tî kenê zikopi?to jiyana xwe ji dest dane û ji hilbijartinê veki?iyane hatine dîtin!

Her ku, xwe ne ji televizyonekê, ne ji bernameyekê, ne jî ji çalakiyekê dihêle jî, nûnerê me yê berbijêrê kontenjana lotikxanê, bi lotikên xwe e?kere dike ku lotikvanekî pir jêhatî û bi bandor e.

Em bawerin hûn niha têdigihîjin bê ew kî ye. Ew niha bi xebateke xûrt û germ berdevkiya lotikxanê li nav kurdan û raya gi?tî ya Tirkiyeyê dike!

Ew di bernameyên televizyonan de bi dilsozî û e?ekerebûna xwe dibin gotina tu kesî de namîne.

Ew Altan Tan e û ji gundê Midyadê Halexê ye.

Ew ji wê Halexa ku cih û warê lotik û çîrokên pêkenînê ye!..

Hûn dibînin bê çawa sîxûrên lotikxanê heta ber deriyê meclîsê diçin ne?!

Êdî dijmin û xêrnexwazên kurdan û lotikxanê bi ku de direvin bila birevin, mebûsê me yê lotikvan wê tim li du wan be!
Em jî hêvîdarin, wê nûnerê me bi wî zimanê xwe yê ?êrîn, zimanê wan ê ?er û dijminatiyê bi banê meclîsê ve girê bide û bi lotikên xwe jî termê çend zikopi?toyên din binax bike!..

Werhasil li gor nîqa? û daxuyaniyên vê dawiyê, xuyaye ku wê vê carê kurd nalêtê li ?eytanê xwe bînin, tifaqa xwe çêkin û tiliya xwe jî di çavên fitne û fesadan de rakin. Heger ev tifaqa tê hêvîkirin pêk neyê jî, piste pista ku heta niha ji bo encameke xêrê li ser guhê me olan dide, wê ji me re kar bimîne.

Ê de ba? e, berî em jibîr bikin werin ser mijara xwe û bi ?êwaza xwe, mijarê hinekî vekolîn. Bi qasî em di?opînin xuya dibe ku, kurd ne tam be jî (Berî ku berê bayê biguhere) hinekî bi aqil bûne û li ser berjewendiyên xwe yên netewî mijûl dibin û xwe ji partiyên mîna CHP û AKPê bi temamî dûr dixin. Heta nêta wan heye ku, ligel xwi?k û birayên xwe yên zirdê û zirbav jî werin ba hev û bihevre govend û dîlanan bigerînin.

Helbet sergêjahiya van xebat, tevger û hewldanan jî heye û ji ber ku heta niha hewldaneke wiha bi ser neketibû, hinek ?ik û gûman jî hene. Wek tê zanîn bêyî pîvandina biçûkatî û mezinatiyê, halêhazir sê partiyên kurdan li Tirkiyeyê hene. Yek jê Partiya A?tî Demokrasiyê (BDP-PAD), yek Partiya Demokrasiya Be?dar (KADEP-PDB) û ya din jî Partiya Maf û Azadiyan (HAKPAR-PMA) e. Pi?tî vê binavkirinê, êdî em werin ser agahiyên guhdana pi?t derî û perdeyan.

Ji ber ku me navê wan li vir neda, bila xwi?k û birayên demokrat, sosyalîst, oldar, êzîdî, suryanî û mihelmî dilê xwe ji me negirin! Em vê carê tew jixwe, qet behsa fitne û fesadên medyayê û pêxwasên kolanan jî nakin!

Lê belê hêjayî gotinê ye ku, hevserokên KCD ango Kongreya Civaka Demokratîk, Ahmet Turk û Aysel Tugluk hevdîtinên tifak û yekîtiya kurdan ji bo hilbijartina pê?iya me pêk tînin. Dîsa tê bilêvkirin ku ber bi encameke ba? ve jî diçin. Em çi bêjin, bila bi xêr û selametî û bê nifir û dijûn be!

Dîsa li gor pêhaybûnan; di van hevdîtin û guftûgoyên tifaqa hilbijartinê de, li dora maseyên sêgo?e, çargo?e, gilover û nîvgilover siyasetvanên me gejo mêjo bûne û hew karin derkevin derve û nav însanan jî! Jixwe dema roniya rojê dibînin ji tirsa wî barê giran ê siyaseta kurd û pirsên çareserkirina pirsgirêkên kurdan ku, dane ser milê xwe, pa?pa?kî vedigerin ser maseya guftûgoyan!

Her çiqas siyasetvanên me li ser mesela tifaqê ji hi? çûbin û gêjo mêjo bûbin jî; ev daxuyanî, hevdîtin û ?ewirên siyasetvanên kurd, nî?an didin ku, êdî kemilandinek çêbûye û berjewendiyên ?exsî jî hêdî hêdî ?ûna xwe didin berjewendiyên netewî û hestiyarî.

Yanî ji niha ve diyar e, wê hilbijartina gi?tî ya 12ê Hezîrana 2011an, siyaseta Tirkiyeyê û Kurdan wek bero?a pelûla li ser tifikê hatiye jibîrkirin bikelîne. Êdî em nizanin bê wê binê bero?ê ziwa bibe û bero?a me ji germê qûl bibe, yan jî bi vê kela zêde wê pelûla me bi tamtir bibe! Helbet di rojên pê? de emê vê jî bibînin.

Hêvî û meqseda me pelûleke xwe? û bi tam e. Lê dîsa jî ji me gotin, bila siyasetvanên me hay jixwe hebin û kevçiyê xwe navêjin nav bero?a pelûla bi kel û agir bi hinavên xwe nexin!

Lê belê, êdî divê em tenê bi pîrozkirina nav xwe nemînin û vê cejna giranbûha li ser navê gelê Kurd, li qada navnetewî bi mihrîcanên dewlemend ên danasîna gelê Kurd pîroz bikin.

Gelo tenê pîrozkirin bes e?

Pêdivî pê heye ku ev roj êdî tenê bi pîrozkirinê nemîne û di qada navetewî de jî bi reng û xemla gelê Kurd were pê?ke?kirin. Ev roja ku bermayiya bav û kalan e, divê wek roj û cejna kurdan li ser navê gelê Kurd, li seranserê dinyayê bi mîhrîcanên navnetewî were pê?ke?kirin û bibe danasîneke mezin ji bo gelê Kurd. Dîsa divê ev cejna neteweyî û xweserî gelê Kurd, di qada navnetewî de bi awayekî navdewletî li ser navê gelê Kurd bê pejirandin, bi merasîmên fermî bê pê?ke?kirin û tescîlkirin.

Her çiqas li rojhilata navîn jî ev roj wek roja destpêka biharê û xwenûkirina jiyanê were hesibandin û pîrozkirin jî, ev cejna ku bûye cejnek cîhanî, ba? tê zanîn ku bi dîroka xwe ji aliyê kurdan ve hatiye destpêkirin û cara yekem jî bi saya kurdekî bi navê Kawayê Hesinger pi?tî rûxandina deshilateke zordar hatiye pîrozkirin.

Rast e ku ev cejn bûye milk û nirxê gelên rojhilata navîn û cîhanê, lê ev cejna vejîn û ji nû ve jiyînê bi saya kurdan ketiye nav cejn û rojên taybet ên cîhanê. Lewma divê mafê xwediyên vê cejnê bê dayîn û ev cejn bibe Rojeke Cîhanî ya danasîna kurdan.

Newroz xwedî wateyên dewlemend e.

Ango Newroz tenê bi çend wateyan nayê ravekirin. Newroz ji bo gelê Kurd serbilindiyek e û diyarî ye ji bo hemû gelên bindest.

Newroz her wiha mizgîniya vejîn û xwenûkirina sirû?ta rengîn e. Newroz geh dibe serhildan û rênî?andera azadî û berxwedanê, geh jî dibe destpêka jiyaneke nû û bi bi?kivîna kulîlkên biharê re dibe sedem ji zîldana evînên nû re. Newroz ji bo kurdan rojeke pir û pir taybet e û Kurd hebûna xwe ya ji hezar salan vir ve, bi serbilindî dikarin bi vê cejna xwe ya pîroz ve jî girê bidin.

Newroz ji bo gelê Kurd pir watedar e.

Newroz roja xwedîlêderketina neteweyeke stûxwar û bejintewiyî ye.

Newroz bangewaziya azadiyê ye.

Newroz a?tî û aramiya civakê ye.

Newroz reng û xemla sirû?tê ye.

Newroz evîna keç û xortên nûgihayî ye.

Newroz alaya serkeftin û serfiraziyê ye.

Newroz ramûsanek ji axa welat e.

Newroz ?ahiya dilên ?ike?tî û birîndaran e.

Newroz ew agirê ku ber bi asîmanan ve hildiki?e ser çiya û baniyan e.

Newroz banga yekîtî û bihevrebûnê ye.

Newroz Cejna Kurdan e.

Newroz heqê Kurdan e.

Xoce vê carê bi nivîsa xwe ya ‘Mafê neteweyan yê diyarkirina çarenûsa xwe û Kurd’ hat darizandin. Ji ber ku peyva Kurdistan û tîpa ‘Q’yê ku navê herêma Qendîlê di nivîsa wî de derbas dibû 15 meh ceza lê birîn.

Lê belê Seydayê me vê carê bi tevdîr bû. Dema çû salona dani?înê ji ber ku çeka xwe jî bi xwe re biribû, nekarî ji cîhazên X-Rayê derbasî hûndir bibe û pi?tî herkesî ew çû salona dani?înê.

Hûnê bêjin çima?

Seydayê Zerik kîjan çek û sîleh bi xwe re biribû ku nedikarî here hûndir? Pi?tî ku her kes derbasî hûndirê salonê bû û peywirdarên dadgehê bi ser çeka Îsmaîl Be?îkçî ve bûn, çeka wî jê standin û ew xistin hûndir.

Çeka Xoceyê Zerik cîleteke li nav kaxizekê pêçayî bû!

Xoce heta cilêta xwe teslîm nekir, ne hi?tin bikeve hûndirê dadgehê. Lê çeka Xoce pir tûj û dijwar bû û gelekî pê ê?iya ku çeka wî jê standin. Çaxê ku li derve ji Xoce pirsîn û jê re gotin, ‘Ew çi cilêt bû di berîka te de’. Xoce got, ‘Ez wê cilêtê tim di berîka xwe de digerînim. Ez bi wê cilêtê nivîs û nûçeyên rojname û kovaran jê dikim û wan ji bo lêkolînan ar?îv dikim.’ Yanî Xoce heta hûndirê salonê jî dev ji çeka xwe ya herî dijwar bernedabû û bi xwe re anî bû.

Seyda û rûspiyê hêja ku yek ji civaknasê herî navdar ê dinyayê tê hesibandin, ev nezî çil salan e ku tu xêrek ji jiyana xwe nedîtiye û bi kul û derdê Kurdan re serê xwe diê?îne. Seydayê Zerik dîsa li ber dadgehê konê xwe vedabû û li benda biryara ku layîqî wî tê dîtin bû.

Seydayê Be?îkçî, bi bi?îrîn û dilovanî ber bi deriyê dadgeha cezayê giran a Stenbolê ve çû. Birrek nivîskar, rojnamevan û xwedêgiravî rew?enbîr jî li dora wî kom bûbûn. Lê Seydayê Zerik bi tena serê xwe bû û hewcedariya wî bi tu kesî jî tune bû.

Ew bi deh salan e lêkolînên xwe yên zanistî li ser mafên Kurdan dike û qet tu kesê ku bikaribe wî biparêze jî tune ye.

Hûnê niha bêjin çima û çawa tune ye? Welleh billeh tune ye! Tu kesê ku bikaribe Seydayê Zerik ji doz û tewanên derveyî mirovahiyê û hiqûqa navnetewî biparêze tune ye.

Heke hûn bawer nakin ji parêzer û abûqatên ku li dadgehê parastina wî dikirin bipirsin. Gelek parêzer ji bo ku Îsmaîl Be?îkçî ji xi?m û xezeba dadger û dadgehê biparêzin amade bûn û her yek ji wan jî bi qasî pirtûkan parêzname amade kiribûn. Lê ji Seyda re ev parêzname bêwate bûn û gotina dawî dîsa ji nav lêvên wî derket.

Seydayê Zerik, bi wê ?êrînî û dilovaniya xwe rabû ser lingan û ji dadger û heyeta dadgehê re got: “Dibe ku parêzerên min beraeta min dixwazin. Lê ez be?darî hin ti?tên gotine nabin. Mafê derbirina ramanê, rexnegirtinê mafekî rewa yê demokrasî û zanistê ye…Pirsgirêka Kurd pirsgirêka sereke ya Tirkiyeyê ye. Ji bo çareserkirina vê pirsgirêkê bar dikeve ser milê dadgeriyê û zanîngehan.”

Seydayê Zerik, pê?niyara ji bo beraetê ya parêzerên xwe jî qebûl nekir û got, ‘Di nivîsa min a ku bûye sedema dozvekirinê de, ji ber ku tu sûc nîn e, ji ber ti?tekî ku ne sûc be bereata xwe naxwazim’ û da bin dûvê nêrîna fermî ya dewletê.

Werhasil Xoce, vê carê jî bi wê bêdengiya xwe ya ku ji kûr ve qêrîn û hewarekê dihewîne, li ser bîr û baweriyên xwe ma û ne hi?t dilê dadgehê û heyeta dadgehê rehet bibe.

Derket holê ku dewleta Tirk lotikek bê îman li stran û kilamên kurdî xistiye û ji derbeya 27ê Gulanê 1961ê vir ve, ar?îveke giranbûha binaxkiriye û gelek ji wan jî di qaseyeke mohrkirî ya ar?îva TRTê de ve?artine.
Ressam û Rojnamevan Fikret Otyam gotiye; êdî bila êsîrtiya wan kilam û stranên ku min diyarî TRTê kirine bi dawî bibe û ew ar?îva giranbûha ya muzîka Kurdî ku ev 50 sal in di nav qaseya mohrkirî ya TRTê de ve?artiye were rizgarkirin.

Bi qasî ku em ji rojevê hinekî haydar in, van rojan dîsa mijar li ser stranbêjê Kurd ?ivan Perwer digere û hevpeyvîna wî ya bi TRT 6ê re tê guftugokirin. Lê hinekî zû hat we?andin û be?ek ji hevpeyvînê di bernameya ‘?em û Yek?em’ de berî 15ê Sibatê hate ser ekranê.

Lê mijara me ne hevpeyvîna ?ivan e. Lê ?ivan Perwer ji bo muzîka Kurdî bi serê xwe ar?îveke zîndî ye. Û em bikin nekin mijar dîsa tê ser wî. Lewma em jê jî dipirsin, gelo bi qasî ku TRT li pey ?ivan digere xwedî li çand, huner û muzîka Kurdî jî derdikeve? Ger ?ivan bêje erê yabo çawa xwedî dernakeve gotina me jê re nîn e. Lê heger bêje na weleh, wiha bûya ma çima ez hê jî penaber û sirgunî me, daxwazek me jê heye…

Em ji ?ivan Perwer dixwazin, ger niyeteke wî ya çûyîna TRT 6ê hebe, bila ji bo xatirê sala 2011an Sala Zimanê Kurdî, ji lotikxanê re jî sîxûrtiyê bike û wê qaseya mohrkirî bîne teslîmî nûnertiya lotikxanê ya Almanyayê bike!

?ivan vê qenciyê bi me bike, em ê vê qenciya wî qet ji bîr nekin û rojê 24 saetan derkeve ekrana TRT 6ê jî em ê dengê xwe jê re nekin. Heta em ê ji nav wê ar?îva giranbûha albuma ?ivan Perwer a 2011an jî ji kîsî xwe çêkin!

Em ketin bextê te ?ivan, heke tê herî TRT 6ê zû bike û berî ku ew ar?îv werin binaxkirin ji me re bîne ji kerema xwe!..Heke tu nayînî jî bila haya me jê hebe, em jî ji xwe re li çareyekê bigerin.

Karê te yê nû li ser xêrê be û Yezdanê dilovan her bi te re be rebbî!

Televizyona dewletê TRT ?e? a ku bi zimanê tirkmancî we?aneke xurt û bi rêk û pêk dike, li ser zimanê ku di nûçeyên xwe de bi kar tîne, gotin û rexneyê ji kesî re nahêle. Bi taybetî nûçeyên TRT 6ê ku li navenda kanalê li gor sazkirina hevokên tirkî têne amadekirin, mirov dikare bêje ku xwerû bi tirkî ne û ji xeynî peyvên ji ferhengan hatine neqandin tu eleqeya wan bi kurdî re tune ye.

Berpirs û xebatkarên navenda nûçeyan, bi zimanê xwe yê xerîb wergera nûçeyan dikin û dibin qesasên herî berbiçav ên zimanê kurdî. Wergêr, edîtor û qa?o zimanzanên navenda nûçeyan bi zimanê ku pê nizanin wergeran dikin û ti?tê nedîtî tînin serê zimanê kurdî.

Nûçeyên TRT 1ê çi bin yê TRT 6ê jî ji sedî nod eynî ne û heta sernav û rasernavên nûçeyan jî naguherin. Lê pirsgirêk ne ev e. Ji ber ku kanala dewletê ye, hewce nake em qala polîtîkaya we?anê û hilbijartina nûçeyan bikin. Naveroka nûçeyan û zimanê wan mijarên ji hev cuda ne.

Amadekarên nûçeyên TRT 6ê bi awayekî xerîb zimanê kurdî xera dikin û bi tirkiya bi navê kurmancî wê?anê dikin. Xuyaye kesên navenda nûçeyan an bi kurdî nizanin an jî ji xwe re kurdiyek nû çêkirine ku pir bi?ibe zimanê tirkî.

Di wergerên nûçeyan de yekser bêhna tirkî difûre. Nûçeyên tên we?andin peyv bi peyv, tîp bi tîp li gor hevoksazî û hi?mendiya tirkî têne nivîsîn û dengdan. Gava mirov bixwaze peyv û tîpên hevokên nûçeyan bijimêre, wê ne zêde ne jî kêm bin.

Di dengdana nûçeyan de, ji ber ku leza xwendinê heye, ?a?iyên ziman hin caran xuya nakin. Lê dema sernav û rasernavên nûçeyan tên ser ekranê, em dibînin ku bê çi zimanekî xerîb ji xwe re çêkirine. Ji xwe carna mirov qet tênagihîje bê di nivîsa nûçeyê de dixwazin çi bibêjin jî.

Di nûçeyan de wek rêbaz sernav û rasernav hene. Ew jî divê ne dirêj bin. Ger ev we?an televizyon be, divê hê jî kurtir bin û di ekranê de xwe? bêne bicihkirin. Edîtorên navenda nûçeyan a TRT 6ê jî, hewl didin ku vê rêbazê pêk bînin û nûçeyên xwe wek kanalên din ên TRTê biwe?înin. Lê ji bîr dikin ku ew bi zimanekî din, ango bi kurdî we?anê dikin. Ji ber ku bi domdarî wiha ye, em dikarin bêjin ku nûçeyên xwe ji qestî bi wergerên ?a? diwe?înin.

Dema hûn bê hemdê xwe rojekê nûçeyên TRT 6ê tema?ê bikin, hûnê bibînin ku navenda nûçeyan a TRT 6ê ji xwe re zimanek çêkiriye û bi wî zimanê ji xwe razî jî, we?ana xwe didomîne.

Qet ne bawerim ku dewlet û rayedarên wê ji wan re gotibin, zimanê kurdî heta ji we bê xera bikin û nehêlin bê fahm kirin. Berpirsên navenda nûçeyan bi serê xwe wiha dikin û xuyaye ew jî pir bixwe bawerin û hespê xwe li gor xwe dibezînin.

Lê helbet sûcê revebiran jî heye. Ew jî naxwazin kesên zane û têgihi?tî nêzî wan bibin û pergala wan a xwarinê ji destê wan bistînin. Dîsa jî em hêvî dikin ku, rêveberên TRT 6ê hay ji xwe û xebatkarên xwe hebin û bi hev re nebin qesasê zimanê kurdî.

Dixwazin qebûl bikin dixwazin nekin, TRT 6 her çiqas kanaleke dewletê be jî, yek ji kanalên bi kurdî we?anê dike ye. Ev kanala televizyonê hema bêjin li her devêrên ku kurd lê dijîn dikare were tema?ekirin. Ji ber vê jî kesên li ser ziman û we?angeriyê dixebitin her çiqas hin ji wan li dijî vê kanalê bin jî divê li dijî vê karesata ziman nerazîbûna xwe nî?an bidin û nehêlin zimanê me di nav dest û lingên çend xebatkarên TRTê de bê eciqandin.

(Ji ber ku quncikê nivîsê têrî nake, me nimûyên xeletiyên nûçeyên TRT 6ê ne danîn.)