Diran hacetek pir zîz û hesas e. Xwarin û vexwarinên germ û sar, hewa germ û sar jî karin bandorek xerab li diranan bikin û bibin sedema xerabûna wan. Hesasiyeta diranan ji xisardîtina tebeqa bin diranan tê. Xisardîtina wê tebeqa bin diranan dihêle ku diran bê?in, go?tê diran xwe berde û diran birizin.

Di vê derbarê de doktorê diranan Onur Ozturk xalên balkê? destnî?an dike.

Çend xalên ku dibin sedema hesasiyeta diranan ev in:

1- Xwarin û vexwarinên bi asît: Xwarin û vexwarinên bi asît dibin sedem ku diran zûtir hesas bibin û ji çapa xwe bikevin. Ji bo ku meriv diranên xwe biparêze û diran zû hesas nebin, divê meriv xwarin û vexwarinên bi asît bi sînor bixwe û vexwe.

2- Temen: Hesasiyeta diranan bi piranî di navbera salên 25-30 de tê dîtin. Di vî temenî de divê mirov diranên xwe biparêze û xwe ji xwarin û vexwarinên ku ziyanê didin diranan bi dûr bixe. Pi?tî salên 25-30 ger meriv balê nede diranên xwe, êdî ê?, rizîn û ketina diranan dest pê dike.

3- Firçe: Bikaranîna firçeyên xelet bandorek mezin li diranan dike. Go?tê diranan li ba her mirovî ne wehe kev e. Ji ber vê jî firçeyên cûr be cûr tên çêkirin û divê her mirov firçeya ku li gora hesasiyeta go?tê diranên wî / wê be bi kar bîne. Heger diranên we zîz û hesas bin û hûn firçeyên hi?k bi kar bînin, îhtîmalek pir mezin heye ku diranên we ziyanê bibînin.  Bikaranîna firçeyên xelet û pir bi hi?kî firçekirina diranan zirarê dide diranên we. Hinek bawerin ku firçekirina bi hi?kî diranan paqijtir û spîtir dike, lê ev ne rast e.  Firçekirina bi hi?kî tenê zirarê dide diran û go?tê diranan.

4- Zîqandina diranan: Hinek kes di dema aciziya xwe de diranên xwe diziqziqînin û wan bi ser hev de dieciqînin. Pir kes jî hene ku di xewê de diranên xwe bi ser hevde diqiqziqînin û wan bi ser hev de diguvê?in. Ev awe zirarek mezin dide diranan û wan ji çap dixe.

5- Nexwe?iyên go?tê diranan: Kesên ku nexwe?iya go?tê diranan bi wan re heye, zûtir raserî hesasiyeta diranan tên. Di nexwe?iya go?tê diranan de koka diran xwe ji go?t dik?îne û diran bê paraztin dimînin. Ji ber vê jî ketina diranan zûtir rû didin. Herweha ki?andina tûtin û cigara zêde jî dibe sedem ku diran û go?tê diranan zirarek mezin bibîne.

Hûn karin çi bikin?

1-     Firçeyên ku li gora diranên we ne bi kar bînin û ne bi hi?kî, lê bi nermî û nazik firçe bikin. Diran û go?tê diranan neê?înin.

2-    Balê bidin xwarin û vexwarinên ku hûn bi kar tînin. Xwarin û vexwarinên bi asît zêde bi kar neynin.

3-    Diranên xwe bi ser hev de neguvê?in. Heger ev nexwe?îya we hebe, herin tedawî bibin.  Ji bîr nekin ku zîqandin û guva?tina diranan zirarek mezin dide diranên we.

4-    Macûn û dermanên ku ji bo hesasiyeta diranan hatine çêkirin bi kar bînin.

5-    Di rizîn û ê?a diranan de dereng nemînin û serî li doktorê diranan bixin.

Pispor û zanyarên psîkolojî û tenduristîya merivan, derxistiye holê ku lesên saxlem û zînde rengên germ û zînde hildibijêrin û kesên ku di bohranê de ne rengên sar û çilmisî hildibijêrin.

Li gora ku rojnama Îtalî ya La Repubblîka radigihîne, zanyarên Zanîngeha Manchesterê lêkolînek li ser 105 kesên saxlem û 108 kesên ku di deprasyon û bohranê de ne kirine. Tabloya rengan danîne ber wan û ji wan hatiye xwestin ku ji “ rengên sor, pirteqalî,?în, ?îrikî,mor, qehweyî, re?, spî û arî“ rengên li gora ruhîyeta xwe hilbijêrin.

Di encamê de e?kere bûye ku kesên saxlem bi zêdeyî rengên zere û kesên di deprasyonê de jî rengên arî û çilmisî hilbijartine.

Di be?ê duyem de ji wan kesan hatiye xwestin ku rengên pozîtîf (erênî) û rengên negatîf (neyînî) hilbijêrin. E?kere bûye ku kesên saxlem rengên pozîtîf, germ û zînde hilbijartine û kesên nexwe? jî rengên sar û negatîf hilbijartine.

Werhasilî kelam, kesên saxlem rengên germik û nermik û kesên nexwe? jî rengên sarik û marik hildibijêrin gelî xwendevanan. Lê ez nizanim ew kesên ku nîv saxlem û nîv nexwe? in kîjan rengan hildibijêrin. Xuyaye pisporan serê xwe bi vî be?î re neê?andiye.

Îcar hûn kîjan rengan hildibijêrin cîgerlerim? Meselen ez ji rengê sor hez dikim. Sor xwîna meriv dikelîne, meriv wek golikê nav garanê dîn û har dike û agir ji pozê meriv dipijiqîne.

Hûn bi kîjan rengan dîn û har dibin ka hûn nabêjin?

Yek ji nexwe?î û acizmendara bêderman jî ê?a Mîgrenê ye. Ango; serê?a giran û bêderman e.

Di peydebûna mîgrenê de sedem û bandorên herî mezin kirêtbûna hewayê, stres û pirsgirêkên aborî ne. Gava hewa kirêt, stresa zêde û pirsgirêkên aborî dikevin ser hev, serê meriv dibe wek mak û kunmoza ê? û derdan û di pêvajoyê de ev ê? û derd nexwe?îyên bêderman, serê?ên jandar ji meriv re çêdikin. Ne tenê mîgren, lê herweha hewa ne pakij, stres û pirdgirêkên aborî karin bibin sedema nexwe?îyên pençe?êr û hinek nexwe?îyên din jî.

Migren bi gellek mirovan re û bi taybet jî bi jinan re zêde peyda dibe.Heta niha jî çareserîyek yekser ji mîgrenê re nehatiye ditin û pirê caran derman jî tu faydeyê nagihînin ê?a mîgrenê, serê?a giran.

Li gora îstatîstîkên pisporên tenduristiyê, bi taybet kesên ku li bajarên mezin dijin, ji kesên ku li gundan dijin zûtir raseri vê ê?a xedar tên. Stresa bajêr, hewa ne pakij, bohranên abori û zehmetiyên jiyanê, dihêlin ku mirov zûtir raseri ê?a migrenê bê û ev ji pirsgirêkek ji pirsgirêkên pê?erojê ye.  

Li gora istatistikên ku hatine çêkirin, jin ji zilaman zêdetir raseri ê?a migrenê tên. Migren serê?andinek giran e û çare jê re nehatiye ditin. Pispor bi taybet di seri de stresê wek sedema heri mezin a migrenê dibinin û pê?niyaz dikin ku divê mirov xwe ji stresa zêde bi dûr bixin.

Îcar tembîya min li we be gelî xwendevanan. Hay ji xwe û nexwe?îyan hebin. Bi taybet jî gerek jin hay ji xwe hebin ji ber ku barê jinê ji barê mêr girantir e. Derdê mêr, derdê zarokan, derdê malê, dan û stendina pêwistîyên malê, mezinkirina zarok û xemxwarina wan û bi dehan sedemên din, dibin sedem ku jin zûtir ji taqat bikevin û têkevin kemîn û tor û dehfikên nexwe?îyê.

Ji ber vê, xwe ji stresê dûr bixin û bêhnfireh bin.

Nêzîkî %30 însanî car caran ji zingîniya guh gazindar in. Ev deng piraniya caran ji ber xweve winda dibe. Zingîniya subjektîf li derûdorê nayê bihîstin lê a objektîf ku, ji livandina bazû (kas) yên guhkê navîn tê, gellek caran ji alî merivekî nêzîk de tê bihîstin.

Destpêk û windabûna zingîniya guh ne kif? e. Carna ew deng heta bi mirinê berdewam dike û carna jî ji ber xweve winda dibe û diçe. Hinek sedemên zingînî yan çingîniya guh ev in:

-Xwîn ba? nagere û ev bandorê li guhê tenik dike û dibe sedema kilsgirtinê.

-Hem tansiyona bilind û hem jî a nizm dibe sedema zingîniya guh

-Hestiyên guhê hundirîn kils digrin

-Nexwe?iya ?ekir

-Gava damarên xwînê teng yan fireh dibin

-Nexwe?iyên damarên ser û stûyê meriv ku nahêlin xwîn ba? bigere

-Deprasyon û stres jî gelek caran dibe sedema zingîniya guh.

-Qîrewîr, trafîk, dengê mekîneyên kar jî gelek caran dibin sedema çingîniya guh. En deng carna di xewa ?evê de jî berdewam dikin.

Heger zingîniya guh ji ni?kê ve derkeve holê, zêdeyî du rojan bajo û bibe sedema sergêjî û serê?iyê, divê meriv  zû xwe bighîne ser Doktorekî û li xwe bipirse. Yan ev kare bibe sedema kerrbûnê.

  Pisporên vê nexwe?iyê li dijî vê nexwe?iyê van pê?niyazan dikin:

1-) Gava yekem:  xwarina hê?înayiyan. Divê rojê 600 – 800 gram xwarinên bi ni?adir û hê?înayiyên bi proteîn bên xwarin. Di nav wan de nan, birinc, meqerna, baqil, fasûlî, petat, fisteq û bindeq hene. Li gor pisporan, di nava hê?înayiyan de wîtamîn, mîneral û maddeyên din yên girîng yên li dijî kanserojenên kanserê hene û ev rê nadin ku, zû bi zû kanser çêbibe. Hê?înayîyên ku, kêm rûn û kalorîne, hem nahêlin ku kanser çêbibe û hem jî pê?iya kîlogirtin û qelewbûnê jî digrin.

2-)  Gava duyem : Xwarina sebze û fêkiyan. Divê her roj zêdeyî 400 – 800 gram cûrbecûr fêkî û sebze bên xwarin. Têrxwarina sebze, fêkî û hê?înayîyan %20 rîzîko’ya kanserê kêm dike. Bi taybet jî ?elim, Kundir, Gêzer, Firingî (bacanê sor) û cûreyên narinciyan ( pirteqal, lîmon, mandalîn, greyfurt û.w.d) li dijî kanserê bandorekê ba? dilîzin.

3-) Gava sêyem: Parastina kîloyan û jiyanek aktîf a fîzîkî. Kîloyên zêde û kêm rîsk’a kanserê zêde dikin. Ji bo vê jî li kîloyên xwe miqatebin û xwe bilivînin, tevgerê bikin. Heger hûn karibin, rojê seetekê bime?in yan jî bibezin.

4-) Gava çarem: Tûtin û Alkol. Hem tûtin û hem jê alkol rîsk’a kanserê zêdetir dikin. Divê alkol zêde neyê vexwarin. Tûtin qet neyê ki?andin.

5-) Gava pêncem: Rûn û Xwê. Xwe ji rûn û xwêya zêde biparêzin. Ji xwe, di xwarinên pakêtkirî û hazir de xwê û rûn pirr e. Vêna jibîr nekin. Rûn û tewa?ê zêde hem rîsk’a qelewbûnê zêdetir dike û hem jî ev qelewbûn dibe sedemek ji yên kanserê.

6-) Gava ?e?em:Xwarina kevnikgirtî û ?ewitî.Xwarina kevnikgirtî – kufikbûyî – û a ?ewitî nexwin. Divê xwarin di sarinc’ê (buzdolab) de ba? bê parastin. Xwarinên ku wextê wan derbasbûne nexwin. Go?t û Masî zêde neqelînin, ne?ewitînin. Ji ?ewat û qelandina zêde maddeyên kanserojenê çêdibin. Heta ji we bê xwarina ?ewitî û zêde qelandî nexwin.

  Li gor pisporan, go?tê bra?tî û qelandî di la?ê meriv de malzarên kanserojenê çêdikin. Xazên jehrîn yên di nava komir û tupxazê de bi go?t ve dizeliqin û dikevin bedena meriv. Jib o vê jî pispor bale dik?înin ku, go?tê ku li ser komir û tupxazê tê bra?tin û qelandin, neyê xwarin. Maddeyên xazê yên wek: karbonmonoksît, kukurtmonoksît û dîoksît’ê bi riya qelandin û bra?tinê, bi go?t ve dizeliqin û dibin bedema meriv de kanserojenan çêdikin û dibin sedema kanserê. Li gor tê gotin, divê germiya agirê go?t 250 dereceyî derbas neke. Gava 250 derece derbas bû, îcar maddeyên kanserojenê derdikevin holê û dibin sedema gelek cûreyên kanserê. Jib o vê, gava go?t bê qelandin yan bra?tin, divê ew 15-20 cantîmetre ji êgir dûr be da ku ev maddeyên kanserojenê sererast nekevin nav go?t û zêde bi zirar nebin.

  Hê?înayî, fêkî ,sebze û ?araba sor dijminên kanserê ne û rê li ber çebûna kanserê digrin. Heta ji we bê, xwe ji van xwarin û vexwarinan kêm nehêlin û li xwe miqatebin.

  Apandîsît wek tiliyekê di serê roviya qalind de çêdibe û tu erkek wê a taybetî tuneye. Sedema çêbûna wê nayê zanîn. Tê texmînkirin ku, piçek xwarin di apandîsîtê de dimîne, ew dibe sedema înfeksiyonê (îltîhabê). Zarokên ku, nava wan dê?e û esirî (qebiz) bûbin, tu dermanê esirbûnê nedin wan. Dibe ku apandîsît bi wan re hebe û ev derman li wan neyê.

 Dema kamilbûnê 

Kesên ku operasyona apandîsîtê derbaskiribin divê li van ti?tan miqatebin:

-Heger agir (temperatur) di ser 40.î re be û ev zêdeyî rojekê bajo,

-HeDi dema kamilbûna keç û qîzan de te?hîsa apandîsîtê zehmet e. Qîzên kamilbûyî; ji ber ku, di wan deman de problemên wan yên cinsî destpêdikin û nava wan tim dê?in, gava agrê wan zêde be û ver?in bila zanibin go ev nî?anek ji yên apandîsîtê ne. Gava te?hîsa apandîsîtê hat danîn divê zûtirîn operasyona wê destpêbike. Di dema îroyîn de tu tirs û tehlûka operasyona apandîsîtê nemaye. Ev operasyon di navbera 30-60 deqîqan de temam dibe.

ger ciyê operasyonê bê?e û ev ê? pi?tî operasyonê 4-7 rojan bajo, dibe ku înfeksiyonê destpêkiribe.

-Ver?andin ê ê?a navê

 Di vê rew?ê de divê meriv serî li Doktorekî ne.

 Nexwe?iyên Dil

Înfeksiyona kîskê Dil (Perîkardît)

Dil, di nava kîsekî de daliqandiye. Ev kîskê dil e. ( yan jî kirasê dil). Ev kîsik kare ji hundur de înfeksiyonê (îltîhabê) bigre. Ji vê elemgirtinê re Perîkardît tê gotin. Ev nexwe?î pirr kêm tê dîtin. Li der û dora dil perçiqandin çêdibe û kîsê dil brîndar dibe. Carna sedema vê nexwe?iyê nayê dîtin, lê tê bawerkirin ku, ev ji bandora nexwe?iyên din, peyde dibe. Carna kare ji înfeksiyona romatîzmayê jî çêbibe. Perîkardît kare ji bandora romatîzmayê, elemgirtina Gurçikê. jana zirav (verem-tuberkuloz), Tîfo, nexwe?iyên qapaxên dil, înfeksiyona qirikê û.w.d, pêk bê. Bi piranî bi xort û ciwanan re peyde dibe. Bi înfeksiyona kîsikê dil re, der û dora dil dê?e, bêhnçikandin û tirs destpêdike. Gava înfeksiyon derbas dibe, ava ku ketiye kîsik tê vexwarin. Lê carna zarên kîsik cî bi cî zeliqandî dimînin. Di van ciyên zeliqandî de carna kils tije dibe. Nexwe?iyek giran e. Bi operasyonê (ameliyatê) derbasbûna wê gengaz e.

Mezinbûna Dil

   Gava meriv zêde dixebite û dikeve stres’ê, dil jî li gor wê zorê dide xwe û dixwaze xwe li gor wê tempoyê bipîvê. Gava ev têr neke, zorê dide xwe û bêhtir xwînê dipijiqîne. Ji bo vê jî divê zêdetir binepixe û tevbigere. Gava dil dinepixe û firehtir dibe, pê re dîwarên dil jî qalindtir û bihêztir dibin. Bi firehbûn û nepixandina dil re, mezinbûna dil jî tê holê. Vexwarina zêde jî dibe sedema mezinbûna dil. Kesên ku zêde bîra vedixwin, karin zûtir têkevin bin bandora nexwe?iya mezinbûna dil. Gava qapaxên dil qenc neyên girtin jî ev nexwe?î kare serî hilde. Ji ber xwîna ku, ji maldamara mezin tê, pa? de vedigere. Di girtîmayîna qapaxên dil û di vexwarina zêde de (a alkolê) tevgera dil serûbinê hev dibe û ji vê nexwe?î peyde dibe.

Jarbûna Baz’ên (kas-adale) Dil

  Dil, xwe li gor tevgera bedenê dilivîne û dipîve. Beden çiqasî di kefteleftê de be, dil jî hevqasî dixebite û zorê dide xwe. Xebat û stresa zêde a lê? dil jî bi xwe re diwestîne. Gava dil jar dibe, di reh û damaran de xwîn kom dibe û ba? nagere. Gava xwîn ba? negere, zorê li damaran dike û tadê dighîne wan. Wî çaxî xwîn dinuqute nav lebatên hundurîn. Ji ber vê jî lebat (organ) dinepixin û dê?in. Carna ev ê? û jan zêde dibin û dibin sedema avgirtina zik. Wek ku, di paq û zik de tê dîtin, xwîn, kare têkeve nava Sorsorkê (kezeba sor) jî. Wî çaxî bêhngirtin zehmet dibe û kuxik destpêdike. Ji vêna re Astim’a dil tê gotin.

Înflamatîona Baz’ên Dil (Mîyokardît)

  Sedema wê, nexwe?iyên mîna : Romatîzma, tîfo, Dîfterî û.w.d (û wekî din) in. Sedemek din jî ev e ku, înflamatîona kîsê dil kare xwe çeng bike ciyên din. Bi jehrîketina ji alkol û fosforê jî  sedemek ji wan e. Nexwe?iyek kirêt e. Ji vê nexwe?iyê, bêhnçikandin, çelqa dil, westan, jihaldeketin û astim çêdibe. Ev nexwe?î tam nayê çareser kirin. Li xwe haybûn û dîet girîng e. Tevgera zêde bi zirar e. Heyecan (xof) neba? e. Qehwe, çay û tûtin qedexe ye. Divê alkol neyê vexwarin. Kesên xwedanê vê nexwe?iyê ne divê di bin baldariya Doktor de tevgera xwe bikin.

Bez’girtina Dil

  Du cûreyên bezgirtinê hene. Yek jê hundurê bazên dil bez digrin. Yek jê jî bazên dil bi xwe bez digrin. A yekem ji xwarina zêde û ji zêdebezgirtina la? çêdibe. Rûn’ên ku, di la? de nayên ?ewitandin, li la? û lebatan belav dibin û dibin sedema bezgirtina baz û rehên meriv. A duwem jî, ji jêdera (encama) hin nexwe?iyên din pêk tê. Wek: Pirsgirêkên qapaxên dil, elemgirtina baz û damaran, kilsgirtina maldamarên sereke, hinek ji wan in. Jehrîbûna fosfor û alkolê jî sedemek e. Di vê nexwe?iyê de bazên dil dihilin û dibin sedema çêbûna bez’ê dil. Di giranbûna nexwe?iyê de, bêhnçikîn, qrîza dil, sergêjî û çavre?î çêdibe. Dil hêdî lêdixe û di la? de av dicive Ji ber ku, sedema herî mezin xwarin û qelewbûn e, divê xwedanê vê nexwe?iyê kîloyên zêde bavêje. Bê agahiya Doktor divê tevgerê neke. Kîloavêtina zêde jî neba? e û mêzêna bedenê serûbinê hev dike. Ji bo vê jî li gor ?îretên Doktor bilivin.

 Qrîza Dil  (sekta dil)

  Sedema qrîza dil a herî girîng Kolesterol (bez û rûnê nava xwînê) û xitimandina damarên dil e. Gava damarên dil ji ber kolesterol’ê dixitimin, gera xwînê radiweste û ev dibe sedema qrîza dil û mirinê.

  Dil, di deqîqekê de 60 -80 carî xwînê pimpeyî la? dike. Ew pimpeyek pirr bi hinner e. Gera xwînê girêdayî pimpekirina dil e. Gava dil xwînê li la? pimpe dike û lê digerîne, bi xwe jî pêwistiyê bi xwîn û xwarinê dibîne. Ev xwîn bi riya damarên bi navê Koroner’ê tê ser dil û dil xwedî dike. Gava di xwînzêm’ên (arter, serkaniya xwînê) Koronerê de aloziyek çêdibe, di damarên Koronerê de kêmasî tên holê. Xitimandina damaran yek ji wan kêmasiyan e. Xitimandina van damaran dibe sedema negerîna xwînê û di jêdera vê de, di sînga meriv de ê?’ek xurt peyde dibe û pê re qrîza dil û mirin tê holê.

  Hinek nî?an û alametên qrîza dil ev in:

* Di qefesa sîngê de tengayî, perçiqîn, giranî û nerehetî..

* Li pî ( mil, kolînk), stû û mil (çeng) belavbûna ê?a sîngê..

* Sergêjî, bêhi?ketin, xwêdana sar û gazînên qefesa sîngê..

   Bi vî awayî xwe ji qrîza dil biparêzin:

* Tûtinê nek?înin..

* Li tansiyona bilind miqatebin û kontrol bikin

* Xwe ji rûn, xwê û kolesterolê biparêzin..

* Fêkî û hê?înayiyê zêde bixwin..

* Kîlwê xwe normal bigrin..

* Di malbata we de nexwe?iya dil hebe sererast saxtî bibin..

* Nexwe?iya ?ekir bi we re hebe, li gor mercên wê bilivin..

Xwarinê liser piyan nexwin, rûnin û xwe fêrî xwarina hêdî bikin. Di orta xwarinê de ger êdî hisa we ya birçîbûnê derbas bûbe, zorê nedin xwe û ji ser sifreyê rabin. Ger xwarina we gelekî xwe? be jî vêya biceribînin.

Liser sifrê bila bala we tenê ne liser xwarinê be. Kevçî û çetelê we bila her ne di destê we debe; hewl bidin wan deynin ser sêniyê. Wexta hûn tenêbin xwarinê nexwin, jiber ku mirov gava tenê dixwe zû bi zû têr nabe.

Di amadekirina xwarinê de hin ti?tên balkê?

Pisporên tenduristiyê bala we dik?înin ser van xalên jêrîn.

-Sebze û fêkiyên ku we kirîn berê bi?on û dûvre hûr bikin. Heger berî ?û?tinê hûn wan hûr bikin û pi?tre wan bi?on,ew bi oksîjenê re temasî hev dikin û C wîtamîna wan kêm dibe.

-Gava hûn baqilan (fasûlî,nok,nîsk û.w.d) dixin nav avê û wan ?il dikin (dinimînin) ava li ser wan nerjînin. Ji ber ku, gava ew dinimin, B wîtamîna wan dikeve nava avê. Wê avê nerjînin lê hûn karin pê xwarinekê din çêkin.

-Gava we meqerna keland, ava li ser nerjînin. Ava wê qenc bipîvin û bila di ava xwe de bikele û wê avê bik?îne. Yan B wîtamîna di nava meqerna de kêm dibe.

-Gellek kes birincê di nava rûn de diqelînin û pi?tre dikelînin. Ev ne rast e.Gava birinc tê qelandin proteînên wê winda dibin.

-Nehêlin go?tê qe?agirtî di ciyê germ de dawerive û nerm bibe. Berê go?t têxin ciyekî cemidî – wek jêra sarincê – û bihêlin di wir de dawerive. Gava go?t qe?a xwe berda û nerm bû divê hûn wî go?tî dîsa nexin qe?anê. Wîçaxî wîtamîna xwe winda dike û dibe sedema zêdebûna mîkroorganîzmên bi zirar.

-Zeleta ber xwarinê divê bi xwarinê re bê amadekirin û ne berî xwarinê. Heger zelete berî xwarinê bê amadekirin û ve?artin wîtamîn jê kêm dibin. Lîmon û xwê’ya zeletê dawiyê têxin nava wê.

-Ava ser mast nerjînin. Di vê avê de proteîna “rîboflamî” hete û ev proteîn ji bo tenduristiya meriv pir pêwist e.

-Heger hûn dixwazin birinca we spî û liblibî be, pênc-?e? dilop ava lîmonê berdin nav.

-Heger hûn naxwazin bêhna qelandina go?t têkeve hundurê malê, hinek Caferî (beqdûnis) bavêjin nav rûnê qelandinê.

La? li hember van maddeyan -dijmadde-yan diafirîne. Ji van dijmaddeyan re -Antîkor- tê gotin. Ev madde di lê? de bersivên bi hinner (bi hêz) didin û ji pevçûna herdû aliyan allerjî çêdibe. Ne ?erte go la? allergenan ji derve bistîne. Carna mîkrobên ku, di la? de bi cîh bûne û parazîtên di nava roviyan de jî, karin van allergenan bînin holê. Li dijî van maddeyan reaksiyona her lebatê ne wek hev e.

Xirabûna hormonan û a a?ik, rovî û kezebê jî gelek caran dibin sedema allerjî yê. Mîkrob (bakterî), acizî û qehr, guherîna demsal û hewayê jî hinek sedem in. Zekem, astim û.w.d (û wekî din) di vê be?ê dene. Allerjî kare îrsî jî (ji malbatê derbas bibe) bibe. Hêk, masî, çîlek, ?îr û toza hundurê malê hinek ji van allergenan in.

   Allerjiya toz’a çîçek û kulîlkan

Bi hatina demsala buharê re bi gelek kesan re zekem, hêsrên çavan, sorbûna dest û ruwan peyde dibe. Ji vê re allerjiya Polen tê gotin. Bi taybetî zarok di bin bandora vê allerjiyê de dimînin. Hinek alametê vê allerjiyê Pi?kîn, Kuxîn, Herka Poz, Sorbûn û ?ilbûna çavan in. Heger di dema xwe de ev allerjî neyê çareserkirin, kare bibe sedema înfeksiyona (îltîhap-elemgirtin) çavan, zekem û astima allerjîk.

 Di hemû allerjiyan de tehlûka herî mezin ?ok’a anaflaktîk e. Ango, zehmetiyên bêhnstendinê ne. Ev zehmetî carna kare bibe sedema mirinê.

  Xweparastina ji allerjiya toza çîçekan (polen) zehmet e. Bi destpêka buharê re toza çîçek û kulîlkên daran û simbilên geya û çîmenan, bi hewê re dest bi firê dikin. Ev toz di hewa ziwa û bi bê re li her derê belav dibin. Bi piranî serê sibehê û berêvarî belav dibin. Ji bo vê, kesên allerjîk divê hay ji xwe hebin û heya ji wan tê di van wextan de zêde dernekevin derve.

Heger kesên allerjîk zêde li derve mabin, êvarî gava hatin malê go karibin serê xwe bi?on wê ji wan re ba? be. Ev ?û?tin allerjiyê ji holê ranake lê kare bandora wê kêmtir bike. Çareserkirina allerjiyê zehmet e. Ji ber vê jî divê meriv têkiliya xwe ji  Doktor nebire û li gor ?îretên wî tevbilive.

Psîkolog Derren Brown îdia dike ku bi teknîkên psîkolojîk dikare ramanên mirovan bixwîne û dibêje: “Bedena me di derbarê ku em xwe bi rastî jî çawa his dikin delîla dide.  Ger hûn zanibin lêbinerin, hûnê ji hereketên bedena kesekî bi rehekî têderxin ku rast an derew diaxife. “ Nivîskarê pirtûka “Zimanê bedenê” Allan Pease jî îdia dike ku zimanê bedena mirovan ramanên wan yên rast radixe ber çavan.

Hûn jî bi pê?niyarên Brown û Pease dikarin tê derxin ku çi di serê mirovê li himber we derbas dibe.

VE?ARTINA DEST: Gava em bi kesekê/î re samîmî bin, em destê xwe vena?êrin û kefa dest ber bi jor dizîvire. Lê wexta em derewan dikin em destê xwe dixin bêrîka xwe an li pa?iya xwe vedi?êrin.Gava mirov bi gavekê be jî bide pê?iya hevala/ê xwe dibe ku mijara axaftinê wî nerehet dike.

XURANDINA POZ: Xurandina poz klasîk î?areta derewên mezin e. Gava mêr rastiyekê vedi?êrin an derewa dikin bi îhtimalek mezin destê xwe dirêjî çav, guh û lêvên xwe dike. Beden bi vî awayî li dijî derewan radiweste û reaksiyona xwe e?kere dike.

KUXANDIN: Wexta we pirsek ji yekê/î re kir û berî ku dest bi gotinan bike bi kuxik bersîva bide, ev ne î?aretek ji xêrê re ye. Kuxandina derewîn yek ji teknîka xapandina klasîk  e. Beden li himber derewan liberxwe dide. Kuxik an paqijkirina qirikê jibo kirina derewa ?ansê dide mirov ku wextekê ji xwe re qezenc bike.  

XWÊSIYA XWE DAQURTANDIN: Yek ji metodên reaksiyona bedena me ya li dijî derewan ew e ku qirik di bicîhanîna foksiyonên xwe de dijwariya dik?îne. Ev jî axaftinê zor dike. Ango gava yek derewan dike, jibo ku peyvan ji qirika xwe derxe derve liser hevdu xwêsiya xwe dadiqurtîne û lêvên xwe dialêse.

 HEREKETÊN ÇAVA: Di vê mijarê de ti?tê hûn bikin gelekî basît e: Pirsên ku hûn bersîvan zanin bikin. Mesela navê xwarina ku rojekê berê we bi hevdu re xwaribû yan wek ku nayê ser hi?ê we, navê kesekî hûn herdu jî ba? nasdikin bipirsin. Gava bersîv dide an jibo bersîvdayînê difikire, bi?opînin ku çav ber bi ku diçe, li ku dinere. Gelek mirov pi?tî ku derewek kir çavên xwe ber bi jêr berdidin.

LEZA AXAFTINÊ: Hevala/ê we hebo hebo diaxife an dilezîne? Ligor pisporan mirov çiqasî zû diaxive hûn dikarin ewqasî zêde ?ik bikin ku derewa dike. Mirov zen dike ku gava zû biaxife wê karibe derewên xwe ba?tir ve?êre.  

CÛRÊ KEN: Gelek mirov pi?tî ku derewekê dikin rehet dibin. Bandora vê rehetiyê li dengê wê/î jî dike. Bi dengekî bilind û kêfxwe? dipeyive. Jibîr nekin ku kesekî derewa dike rehet nikare nefesê bistîne, bîhn lê diçike. Wexta di bin tehdayiyekê de be mêr ne ji zikê xwe lê ji sînga xwe nefesê distîne.