ORYZA  SATÎVA Rîz hê?înhatek  ji malbata dexlan (geniman ) e. Bejna wê li ser qurmên ?ax û rehên çiqdayî  50 – 120 cm an wek borîyek kamî?î bilind dibe. Belgên wê kesk, zivir û dirêj in. Di serê gupika wê de sinbilek û kulîlkek heye. Di wî sinbilî de 2- 5 rî?î (?ax) derdikevin û di nava wan de libikên wek dexil hene. Dora wê dexlê bi qa?ilek zivir û bi dasî dorpêçkirî ye. Ew dasî wê ji xwarina çûkan û ha?aratan diparêze. Nebatek ji cihên avzêl û avî û germ hez ...

CORIANDRUM   SATÎVUM  Gijnij hê?înhatek ji malbata bexdenozan ên gîyayî û yeksalane ye. Di bingehî de 2 cûreyên xwe hene. Çandinî (kedî) û kûvî (bejî). Hê?înhatek bêhn nexwe? e. Bejna wê 20- 80 cm bilind dibe. Belgên wê keskê vekirî û 3 pirt wek bexdenozan e. Kulîlkên wê di gupikên çîqan de dibi?kivin, 10-20 lib bi hev re sîvankekê pêk tînin, hêkane û sernûxûn in. Rengê kulîlkan spî û peyazî ne. Fêqîya wê girover, rengê wan re?, esmer an jî qahweyî ne. Ji gijnijê çayê, dermanên xweristî, ji rûnê bizrê wê ji bo tedawîyan ...

 SEMEN MYRÎSTÎCAE/ FRANGANS Gûza miskê riwakek ji malbata gûzan e. Li welatên tiropîkal hê?în têt. Bejna wan 10- 20 m bilind dibe û temenê wan xwe digehîne 100 salan. Belgên wê na we?in û tim kesk û rimane ne, kulîlkên wê spî û hûr in. Fêqîya wê di?ibe bihokên biçûk. Ew jî wek gûzan dema digehe qa?ilê xwe vedike û gûzek di nav de ye. Di nava gûzê de kakilek bi qasî zeytûnan û bi tevnek sor dorpêçayî heye. Aha ew tevn kakil û qa?il tên xebitandin. Gûza miskê wek fêqî nayê xwarin, lê ...

 GULKELEMA  KESK   BRASSÎKA OLERACE Brokolî hê?înhatek dikakî ye û ji malbata keleman e. Belgên wê wek yên kelemê mezin in û rengê wan wek xwelîyê ne. Kulîlkên wê spî û çarpel in. Di nava wê çarpelê de kulîlkek din ?e?pel heye. Di nava wê ?e?pelê de jî navikek kesk heye. Di nava wan belgên mezin de, wek yên kelemê qurmek derdikeve. Di serîyê qurm ( navteng) de pir çiq jê derdikevin. Her çiqek jî di?ibin kulîlkekê. Ew çiqên wek kulîlkan digehin hev û qubeyek kesk pêk tînin. Ji wê dikaka wek qubên kesk re ...

PÎPER NÎGRUM Bîbera re? (filfil) hê?înhatek darane û ji malbata bîberên re? e. Bejna wê 5- 10 m bilind dibe. Bi kêmanî 100 cûreyên wan hene û li dar û dîwarên derdora xwe diale. Belgên wê hêkane an jî dilane ne. 8-16 cm dirêj 5- 10 cm fireh in. Alîyê derve keskê tarî yên hindur keskê vekirî ne û pelên xwe nawe?îne. Kulîlkên wê spîyê hûrik 50-150 lib bi hev re li ser koçanekê ne. Fêqîya wê ya hûrik berê kesk, sor û pa?ê jî zer dibe. Ji bo biharat, çayê, tentûr, dermanên ...

  ARACHÎS  HYPAGAEA Fisteqên axê hê?înhatek ji malbata baqilan tê hesibandin. Bejna wê 20- 70 cm bilind dibe. Belgên wê kesk in, du lib li hember hev in û wek dilan in. Kulîlkên wê zer in. Di nava wê kulîlkê de bizrek heye, di dema doldanê  (bizir) de, xwe ditewîne û bizirê xwe berdide axê. Fêqîya wê wek qapsûlan di axê de ne. Di nava wê qapsûlê de carnan hebek carnan jî du lib kakil hene. Ji wê qabsûl û kakilê re “Fisteqa axê “ tê gotin. Ew kakil bi qa?ilek sor û ...

 PERSEA  GATÎSSÎMA Avoqado hê?înhatek darane, ji malbata defnan tê hesibandin. Bejna wê heta 15 - 20 m bilind dibe. Belgên wê yên kesk heta 40 cm dirêj dibin û nawe?in. Kulîlkên wê zer in, fêqîya wê wek hirmîyan e û kesk e, lê ku digehe berbi mor û re?bûnê ve diçe. Di nava wê fêqîyê de dindikek mezin û girovir heye. Nava go?tê fêqîya wê kesk, spî, kremî yan jî zer e. Go?tê fêqîya wê wek rûn e. Ji rûnê avoqado kremên çerm û rûnên ji tahrê (hetav –roj ) parastinê çêdibin. Wilat ü ...

  LACTUCA  LAÎTUE Xes hê?înhatek (nebatek) ji malbata  beybûnan tê hesibandin. Dikakek hem yek salane, hem jî pirsalane ye. Belgên xesê kesk û dirêj in. Kulîlkên wê zer in. Bibizirê xwe zêde dibe. Bizirê wê re? an jî re?esmer in. Dema tê jêkirin ?îrek spî jê tê. Gellek cûreyên wê hene. Lê di bingehê de dibin çar malbat.Wek cûreyên cemedî, romen, xingilok û yên belg rûnane. Ji alîyê rengan de jî rengên sor, spî, kesk, zer, binev?î û hwd. Xes dikakek (zerzewat) çandinîye û ji bo xwarinê tê çandin. Dervayî yên çolî 44 cûreyên wê ...

KUJERÊ HUCREYÊN PENCE?ÊHRÊ  PRUNÛS DOMESTÎCA  SUP SP. Hilûka re? riwakek (nebat) daran e ji malbata gulan tê hesibandin. Bejna wê 4- 10 mitroyan bilind dibe, lewre carnan wek hejan û carnan jî wek daran xuya dike. Belgên wê kesk, bi dûxik û rimane, kulîlkên wê spî û ?e?pelî ne. Ew kulîlk diwe?e û cihê xwe ji bo pi?kokek kesk dihêle. Ew bi?kok dibe fêqîyek, berê hinekî sorûmor û pa?ê jî dibe ?înek tarî û re? wek hêkan. Hilûre?k fêqîyek bi avî û bi go?t e. Çermê fêqî bi rengek wek ewran dorpêçkirî ye. Di ...

  GULBEROJ  (VERAROJ- GULAWDUN - GULA BERBEROJ)  HELÎANTUS  ANNUUS   L. Gulberoj  riwekek gulan e û ji malbata beybûnan tê hesibandin. Bejna wê 1- 3 mitroyan bi tîrane li ser navtengekê bilind dibe. Li serê gupikê gulek mezin bi qasî firaxekê ku firehîya di navbera 10- 40 cm diguhêre çêdibe. Ew gul, roj bi kîjan alî ve bizîvire ew jî bi wî alî ve dizivire. Lewre jê re gulberoj tê gotin. Belgên wê keskên tarî û rimane ne. Kulîlkên wê zer in, di nava kulîlkan de navikek heye ew navik ji dindikan dagirtî ye û ...