PERSEA  GATÎSSÎMA Avoqado hê?înhatek darane, ji malbata defnan tê hesibandin. Bejna wê heta 15 - 20 m bilind dibe. Belgên wê yên kesk heta 40 cm dirêj dibin û nawe?in. Kulîlkên wê zer in, fêqîya wê wek hirmîyan e û kesk e, lê ku digehe berbi mor û re?bûnê ve diçe. Di nava wê fêqîyê de dindikek mezin û girovir heye. Nava go?tê fêqîya wê kesk, spî, kremî yan jî zer e. Go?tê fêqîya wê wek rûn e. Ji rûnê avoqado kremên çerm û rûnên ji tahrê (hetav –roj ) parastinê çêdibin. Wilat ü ...

  LACTUCA  LAÎTUE Xes hê?înhatek (nebatek) ji malbata  beybûnan tê hesibandin. Dikakek hem yek salane, hem jî pirsalane ye. Belgên xesê kesk û dirêj in. Kulîlkên wê zer in. Bibizirê xwe zêde dibe. Bizirê wê re? an jî re?esmer in. Dema tê jêkirin ?îrek spî jê tê. Gellek cûreyên wê hene. Lê di bingehê de dibin çar malbat.Wek cûreyên cemedî, romen, xingilok û yên belg rûnane. Ji alîyê rengan de jî rengên sor, spî, kesk, zer, binev?î û hwd. Xes dikakek (zerzewat) çandinîye û ji bo xwarinê tê çandin. Dervayî yên çolî 44 cûreyên wê ...

KUJERÊ HUCREYÊN PENCE?ÊHRÊ  PRUNÛS DOMESTÎCA  SUP SP. Hilûka re? riwakek (nebat) daran e ji malbata gulan tê hesibandin. Bejna wê 4- 10 mitroyan bilind dibe, lewre carnan wek hejan û carnan jî wek daran xuya dike. Belgên wê kesk, bi dûxik û rimane, kulîlkên wê spî û ?e?pelî ne. Ew kulîlk diwe?e û cihê xwe ji bo pi?kokek kesk dihêle. Ew bi?kok dibe fêqîyek, berê hinekî sorûmor û pa?ê jî dibe ?înek tarî û re? wek hêkan. Hilûre?k fêqîyek bi avî û bi go?t e. Çermê fêqî bi rengek wek ewran dorpêçkirî ye. Di ...

  GULBEROJ  (VERAROJ- GULAWDUN - GULA BERBEROJ)  HELÎANTUS  ANNUUS   L. Gulberoj  riwekek gulan e û ji malbata beybûnan tê hesibandin. Bejna wê 1- 3 mitroyan bi tîrane li ser navtengekê bilind dibe. Li serê gupikê gulek mezin bi qasî firaxekê ku firehîya di navbera 10- 40 cm diguhêre çêdibe. Ew gul, roj bi kîjan alî ve bizîvire ew jî bi wî alî ve dizivire. Lewre jê re gulberoj tê gotin. Belgên wê keskên tarî û rimane ne. Kulîlkên wê zer in, di nava kulîlkan de navikek heye ew navik ji dindikan dagirtî ye û ...

 GENIMOK / ZEA MAYS   Genimok riwakek ji malbata geniman tê hesibandin.  Bejna wî li gor welat û cih 1,5 – 3 mîtroyan tîrane bilind dibe. Navtenga wî stûr, biriqok û di?ibe qamî?an û nava wî vala ye.  Alîyê derva yê belgên wî keskên biriqok  û alîyê hundir mat in. Bejna belgan  heta mitroyekê dirêj dibin, di?ibin riman. Kulîlkên wî yên nêr û mê hene. Yên mê di gupika  genimê wî de dertê. Berî ew kulîk bibin genim, pirçikek(gûfikek) wek por di serê wî de çêdibe (hinek dibên pû?î, hinek dibên pirç û hwd). ...

HORDEÛM  VULGARE Ceh riwekek (nebatek) ji malbata geniman e. Bejna wî jî wek ya genim,  qamî?ek zirav, narîn û nav vala ye. Lê bejna wî hinekî ji genim kintir e û li ser her liba tovê ceh 5-8 qesel (pû?-qamî? ) radibin. Fêkîya wî jî wek ya genim e. Di serê gupika qeselê de simbilan (gû?î ) dide û ji wî fêkiyê di?ibe genim re “ceh“ tê gotin.   Welat û dîrok : Makwelatê wî Mezopotamya ye. 10.000 sal berê çandinîya wî li Mezopotamya hatiye kirin. Ji wir derbasî Misrê û welatên din bûye. Lêkolîner ...

?ITÛ- ?ÛNTÛ /  CITRULLUS  LANATUS   ?ûntû riwakek (nebatek) ji malbata kulindan e. Herçend wek dikakan bê çandin jî, lê ji fêqîyan tê hesibandin. Belgên wê pirt-pirt in ( parçe ne) rengên wan xwelîyane ne . Rehên wê xwe heta 40 cm berdidin kûratîya axê. Qurmê wan heta 10 mitroyan bi xu?okî li ser axê dirêj dibin. Kulîlkên wê bi gelemperî zer in. Ew kulîlk berê  dibe fêqîyek wek bi?kokekê û pa?ê jî zexim dibe. Zexmîhîya wan li gor cûre , ax û welatê lê çêdibe ji 1- 80 kîloyan diwezinîne. Formên wan jî ...

                                                                           PRUNUS  ARMENÎKA Qeysî riwakek (nebat) daran e ji malbata gulan tê hesibandin. Bejna wê 3- 10 mitroyan bilind dibe. Kulîlkên wê berî ku pelên xwe veke dibi?kivin û bi gelemperî spî û peyazî ne. Belgên wê keskê tarî, biriqok, dilane û rexên wan bi gelemperî xet-xet in. Pi?tî kulîlkên wê diwerin (diwe?in) cihê wan fêqîyek kesk digire. Ew fêqî pa?ê mezin dibe dibe fêqîyek zer, zerpeyazî, piravî û ?irîn. Di nava wan fêqîyan de dindikek qa?il hi?k û di nava qa?il de jî kakilek wek yê behîvan heye. Di bingehê de dibin du ...

ASPÎRÎNA XWERISTÊ PRUNUS  AVÎUM Gêlas riwakek (nebat) darane ji malbata gulan tê hesibandin. Bejna wê bi tîrane heta 15 m an bilind dibe. Qa?ilê dara wê hilû ye (?emitok)  û 60- 70 salan dijî . Kulîlkên wê berî belgên wê dibi?kivin. Belgên wê kesk, kulîlkên wê spî û çend heb bi hevre ne. Dema ew kulîlka 5 pelî diwe?e, ?ûna xwe jibo fêkîyek berê kesk, pêre rengên wan tên guhertin sor û zer dihêle.  Yên kiremî û spî jî hene. Ew fêqî di?ibe dil’an an jî girovir in. Fêqîyek biçûk û tam?irîn e. Di ...

SESAME ORIENTALE Kuncî riwekek dexlane, ji malbata kuncîyan e. Bejna wê bi tîrane 50 – 150 cm bilind dibe û kêm caran çik jê diçin. Belgên wê 5-10 cm dirêj  3-5 cm fireh, ?iklê wan rimane yan jî hêkane ne û rexên wan rast an jî xetxet in. Kulîlkên wê yên wek kovikan di binê dûxika (boçik-zîlik) wê de bi hevre ne.  Rengê kulîlkan spî yan jî  peyazî ne, yên binev?î jî hene. Rengê fêkîyan esmer, sor, zer, an jî re? in û fêkîya wê wek qapsûlan e. Di nava wê qapsûlê de ...