Lezgîn Şêxo

              Tiştonek

Rêwiyê ku di bûsê de bi hevra rêwitiyê dikin, di nav xwe de henekan dikin.Hinek pêkenoka dibêjin, hinek tiştoneka. Şofêrê bûsê Letîfo bang dike dibê „gelî rêwiya tiştonekek min heye ezê ji we re bêjim ka hûn jî têre derxin bê çiye“. Rêwî hemi bêdeng dimînin.

Şofêr dibê „tiştekî min heye ji bavê min û ji diya min e, lê ne xuşk û ne birayê min e. Ka ciye?“ Rêwî hewl didin ku bersivê derxin. Her yek ji wan tişteki dibêje. Şofêrê me Letîfo dibê „na ne ew e“. Dawî Letîfo dibê „heyra we tê re dernexist, ezê bêjim. Bersiva tiştoneka min ez  bi xwe me, yanî ez im".Yekî ji kesên di bûsê de navê wî jî Hemzo ye. Hemzo digihije gund. Êvarî radibe dice oda gund şewbêrkê.

Di şevbêrkê de Hemzo dibê „werin em şerta bavên berhev, tiştonekek min î nû heye ezê bêjim ka tê re derxin bê ciye“. Civat dibê ka bêje. Hemzo dibê „tişteki min heye ji diya min û bavê min e lê ne xuşk û ne birayê min e, ka ciye?“ Civat li hev dinêrin, her yek ji wan bersivekê dibêje. Hemzo dibê na ne ew e. Yek ji nav wan radibe dibê “min tê re derxist, tu bi xwe yi”. Hemzo dîsa dibê na. Çi dibêjin Hemzo dibê na. Dawî civat dibê “Hemzo lawo te em teqandin, ka bêj bê bersiva wê çiye?” Hemzo dibê “li mala we be, hûn

çiqas ehmeq in, bersiva wê ewqes hêsane jî hûn tê re dernaxin. Kuro lawo bersiva wê şofêrê bûsê Letîfo lawê Evdo ye!” 

..............

BANG

Kuro lawo werin vê ecêbê! Ji xeynî Tirkan, 252 rêxistin, partî û komelên li bakurê Kurdistanê, ewqas li başûrê Kurdistanê, ew qas li rojavayê Kurdistanê, Ewrûpî, Emerîkanî heta Efrîkî,  temamê cîhanê ji PKK ê dixwaze ku şer bisekinîne û çekan deyne,  Kuro lawo ma ji xwe ev nêzîkî deh panzde salin ku PKK şer nake ma qey hûn nabînin? Kuro lawo yê ku şer dike û naxwaze şer raweste dewleta Tirk e heyra! Bang li wê bikin bela ew şer rawestine qurban!.

Tirkan parlementerên me kujtin, yek ji yê wana nehatiye kujtin, Rojnamevanên me kujtin yek ji ê wan nehate kujtin, Niviskar û rewşenbîrên me kujtin yek ji ê wan nehat kujtin, mafya me kujtin yek ji ê wan nehat kujtin, karbidestên me kujtin yek ji ê wan nehat kujtin, zarok,pîr û kalên  me kujtin, Gund, bajar berî û çiyayên me sewitandin ê wan nehatiye sewitandin, ê malik lê xera bûye em Kurd in lawo! Îcar hûn hemi ji bona rawestandina şer bangê li dewleta Tirk bikin, banga li PKK ê jî li min bihêlin! .GELÎ HEVALÊN SEROKATIYA PKK ê! Heyran ger hûnê hîna jî BI VÎ AWAYÎ vî şerî berdewam bikin, ez jî liser navê xwe û malbata xwe ji we ricayê dikim hûnê bes bikin û çekên xwe deynin!

Dibêjin jinik bang li mêrê xwe dike dibê „Filankes, heyra ez nema di ber vî lawkî re digihêm. Va temenê wî bûye heft heyst salî hîna jî bi xwe de mîz dike, ka em çarekê jê re bibînin bavo!“. Difikirin dibên a baş em lawik bibin cem melê bera jê re niviştekê çêke belkî lawik nema bi xwe de bimîze. Bi destê lêwik digrin û dibin mala melê. Ji mele re dibê „Seyda qurban, em ketine bextê te, lawê me bûye xort hina bi xwe de mîz dike. Tu karibi jê re nivistekê yan tişteki cêke ku nema bi xwe de mîz ke“. Mele dibê ser cavan, radibe nivistekê ji lawik re çêdike, dike berbejnekê û dixe stuyê lêwik û dibê înşallah bi qeweta xwedê wê derdê we derman bibe. Dê û bav kêfa wan tê, xatir ji seyda dixwazin û vedigerin malê. Adinî rojê sibê ji xew radibin, jinik lihêfa lêwik radike dibîne bêhn tê. Lê dinere ku lêwik bi xwe de gû kiriye. Sibeha din dîsa wilo.

Welhasil, car, pênc rojan bi dû hev de lawik di livîna xwe de gû dike. Jinik dîsa bang li mêrik dike. Dibê „Filankes, heyra ji qeysê ku mele ev nivişt çêkiriye, îcar lawik bi xwe de gû jî dike, ka em çawa bikin?“ Hema mêrik radije niviştê û berê xwe dide mala melê. Mele dibê „Ha lawê min xêr e, înşallah lawik baş bûye!“ Mêrik dibê „Çi xêr e seyda! Ji dema ku te ev nivişt ji lawkê me re cêkiriye, dest ji mîzê berda îcar bi xwe de gû dike. Heyran va nivişta te û ez dexîlê te û xwedê me tuyê dîsa lawkê me bîne ser sêhra berê!“

Bêr û agir

Dikandar

Xwediyê dikanê sagirtê xwe fêr dike ka cava wê bi miştiriya re bide û 

bistine an çawa malê xwe bazar bike ku baştir firotinê biki. Dibêji şagirt: 

„Binêr lawo, divê tu geleki jîr be. Gava ku miştirî hat hundirê dikanê, divê ew 

mişterî bê kirîn ji hundirê dikanê dernekeve, ileh tisteki bikire. Dema 

misteri  tistek xwest ger ew tişt li dukanê tunebe jî divê tu nebêje ew tist 

tune. Mesele gava savar xwest û ku savar tunebe tu yê bêji savar xelasbûye 

lê birinca meyî gelek baş heye.Te fahm kir?“ Şagirt dibêji min fahm kir. 

Şagirt dest bi kar dike. Demek têre derbas dibe rojekê mişetriyek jin tê 

dikanê, li hundirê dikanê digere tiştê lê digere qey nabine. Bang şagirt 

dike dibê „lawo qey kaxizê tuwalêtê tunene?“ Şagirt dibê „Na xaltikê li qisûrê 

menere, kaxizê tuwaletê tuneye, lê camkaxez (zimpara) heye!“ 

Xalê Hesen û Mamoste

Mamostê gund çavê xwe berdabû keça xalê Hesen. Rojekê xortekî ji gund ku bi

Tirkî zane bi xwe re dibe û diçe sercila xalê Hesen ku keça wi ji xwe re

bixwaze.Mamoste yekî Tirk e û nizane bi Kurdî. Xalê Hesen jî tenê cend

gotinên Tirki zane.Yê xort jî wergerya wan dike.Welhasil, dikevin meselê.

Mamoste merama xwe ji xalê Hesen re vedike, xort jî vedigerîne Kurdî. Xalê

Hesen dibê: „Hûn li ser cavan re hatine, lê heyra adetên me hene. Ezê xwestekê

xwe bêjim ger tu qebûl biki li ser çavan ezê keça xwe bidim te“. Mamoste

dibê: „Keremke ka ci daxwazyê te hene?“ Xalê Hesen dest bi daxwazyên xwe dike

dibê:“Tê ewqas qelen bide. Tê xelata xalê bide, tê ewqas zêr bikire, tê karê

xortan bide“ û herwaha daxwazîyên xwe yek bi yek ji mamoste re  rêz

dike.Mamoste dibê: „Ez hemi daxwazîyên te dipejirînim, lê tenê ez qelen

napejirînim ji ber ku qelen li cem me tune“. .Xort ji xalê Hesen re vedigerîne

û dibê: „Mamoste dibêje ez qelen nadim ji ber li cem me qelen tune“. Xalê Hesen

aciz dibe û dibê:“ Çi qelen li cem wan tune?“ Hema nema hewcedariya werger

dibîne û bi xwe ji mamoste dipirse, dibê: „Çi qurban, te got sÎzde qelen yok?“

(te got li cem we qelen tune). Mamosta dibê:“ Yok amca“ (Qelen tune apo). Xalê

Hesen: „Ê qurban yanî sîzde kiz belaştir?“ (yanî li cem we keçik belaşin)?

Mamoste dibê evet (erê). Xalê Hesen dibê: „Ê qurban eger sîzde kiz belaş bana

10 tane getir” (ê ger li cem we keçik belasşin ji min re deh keçka bîne).

Mamoste di cihê xwe de cemidî dimîne. Xalê Hesen fêhm dike ku mamoste xwe

nade ber qelen. Dîsa bixwe dibê: “Qurban, amacaoglû kapida bekliyor” (Pismamê wê li ber derî sekinîye).Gava weha dibêje, rebenê mamoste ditirse, di dil wî de

ku pismamê keçikê hatine ber derî ku lêxînin. Xort jî dibîne ku mamoste

tirsiyaye, ji mamoste re dibê: “Heyra xalê Hesen dixwaze bêje ku pismamê keçikê

di riya wê dene, nikare keça xwe bide te”. Mamoste hema radibe ser xwe û bi

poşmanî ji mala xalê Hesen derdikeve.

Dunya ji kera re nema ye!

Erê birako erê! Pêşgotinek heye, dibên “Dunya ji Sultan Silêman re nemaye”. Ez bawerim herkes ji we, wê pêşgotinê dizane û belkî gelek neteweyên din jî vê pêşgotinê dizanin. Lê ya hûn nizanin pêşgotina rehmetiyê Dehbul e. Li gundê me li Stilîlê em vê pêşgotina Silêman milêmana nabêjin.Li gund em pêşgotina rehmetyê Dehbul dibêjin. Em dibên “Dunya ji kera re nemaye”. Ev gotin ji ku hatiye ezê niha mesela wê ji we re bêjim.Li gund zilamek pirr feqîr hebû navê wi Nûrî bû, lê gundiya navê wi kiribu Dehbul. Ev nav ji ku û bi çi manê lê kiribûn ez nizanim. Dehbul ne ji gundê me bû, li gund biyanî bû, ka çawa hatiye gund li gund bi keçekê re zewiciye û maye li gund. Îcar rojekê qey bavê Dehbul dimre. Gundî û der û dor tev melê gund diçin sersaxîya wi. Dema gundî sersaxîya wî dikin, dor tê melê gund. Mele jî yekî ji xwe razî ye, radije destê Dehbul û dibê: Nurî Lawo bila serê te sax be, rehma xwedê li bavê te be, lawo kes ji me sax namine em hemu yên wê riyê ne. Gava mele wilo dibêje Dehbul li çavê melê dinere û ew jî dibê: Yey xalê mele hey! Dunya ji kera re nemaye cavê te lê ye ku ji te û bavê min re bimine!  Îcar ji wê rojê ve ew gotina rehmetiyê Dehbul bûye pêşgotinek û ketiye devê gundiyan. Êêêê, weke ku Dehbul gotiye dunya ji kera re namîne û ji qantira re jî namîne, ma wê ji Sedam û Elî Kimyayî re bimîne! De aqûbeta wan û welatê wan li serê yên din jî be, Amînnnnnn!  

Xêrhatina Axê

Dibên carekê Axê Omerya dice serdana gundekî ji Omerya. Di hatina wî de tukes di gund de namîne. Gundî hemi derdikevin derî gund, pêşîya axê xwe. Wey li wî kesê ku ewil xwe bavêje destê axê û xêrhatina wî bike. Îcar dibên di nav gundyan da jinek bî hebû. Hingî gelek kezebşewitya axê bû, hema jinik berî herkesi xwe davêje destê axê, radije destê wî û wiha xêrhatina axê xwe dike:" Axayê min, ez bêm tu bi xêrê hati ji xwe tu bi xêrê hatiye, ez bêm xwedê merteba te bilind bike, ji xwe bilind kiriye te kiriye axe, ez bêm xwedê lawa bide te, mala wi ava elhemdulîlla têra te law jî dane te.Îcar ez nema zanim bi çi awayî xêrhatina te bikim, ya axayê min, hema tu di me hema ne u hew!”

Saeta Mêrik

 Zilam ji jina xwe re dibê:”Biner hirmet, sibê dora meyî avê ye divê tu sibê zu me ji xew rake da ku dora me li me nere, em zeviyê xwe karibin avbidin,lê binêre tu me dixewde nehêle ha!” Jina wi dibê: “Malxerab, heta niha kengi min te di xew de hiştiye, her sibeh dema destava min tê ez dizanim ku bûye sibeh,îcar sibê jî gava ez rabim destavê ezê deyn we bikim û emê herin nav zevîyê, tu qet mitala meke”.Welhasil radizên. Serê sibê dema destava jinkê tê ji xew radibe û deyn zilamê xwe û zarokan dike, dibê: “Mêrko rabe bûye sibeh”.Zilam û zarok ji xew radibin, firaxên xwe dikin nav hev, li kerê xwe dikin û berê xwe didin nav zeviyê. Zevî jî hinek dûre, dimeşin digihên nîvê rê lê hîn şev tarî ye, hinek din dimeşin dinya ronahî nabe, hin tari ye, digihên nav zevî hîna nabe sibeh. Zilam dibê:”Ya hirmet, ma ka nebu sibe! Ev xuyaye te nivê şevê em ji xew rakirine, ka te digot min xwe eyar kiriye, kengî mîza min tê ez dizanim ku sibeye,ma ka qey îro nabe sibeh?” Jinik dibê:”Bi xwedê mêrko, eyara min dicîhde bû lê min şevê din gelek şebeş xwaribû xuyaye mîza min ne di dema xwe de hatiye”. Lawkê van  dibê: “Yabo, ev çiye, ev çi hale we nîvê şevê em anîne nav zevî?” Bavê wi dibê:” Ma çi hale lawo! Heta ku saeta me mîza diya we be wê halê me jî ev hal be!”

Zilamê Mîzek

Zilam timî bi xwe de mîz dikir. Jibo mizê her sibe ji jina xwe lêxistin dixwar. Sibehekê ji xew radibe ci bibîne, vê carê ne mîz, îcar bi xwe de gû kiriye.Zilam difikire dibê „Heta niha mîz bû min ev lêxistin dixwar, îcar vê carê gû ye, bi xwedê ez çarakê nebînim wê jinik min bikuje û hew“. Zilam maye di nav livînan de, jinik dike nake ew ji nav livînê dernakeve.Jina wi dibê „Hey malxerab, ji nav livînan derkeve ma tu mirî,çima tu ranabe?“. Zilam dibê

„ Ya hurmet, min şevê din xewnek ditiye,xewna min bi ecêb û gelek bi tirs bû, bi xwedê hetanî ku tu gazi mellê me neki neyê xewna min ji min re tabir  neke ez ji nav livînê dernayêm“ .Jinik mecbûr dibîne dice bang mellê dike, wî tîne mal cem mêrik. Melle dibê „Xwedê xêr bike, ka xewna xwe bêje“. Mêrik dibê „Bi xwedê seyda ji kê re xêr be ji min re ne xêr e, min di xewnê de didît ku du heb minare li ser hev bûn û devek li ser serê minarê bû. Ya seyda, ez jî li ser pişta wê devê suwar bum,di binê minarê de gîha şîn hatibû îcar bêxwediya devê gava ku ew gîha didît, stuyê xwe dirêj dikir ku bighêje giha jibo ku bixwe. Ya seyda, wê demê ez ji ser pista dewê dihatim xwarê“.  Hema melle xwe nagre û dibê „Wey wey wey, lawo xwedê bi xêrê bigerîne, çawa ji tirsa te bi xwe de gû nekiriye?“ Mêrik dibê „Ya seyda, ma jibona ci min gazi te kiriye? Ez jî dixwazim wê  ji te re bêjim, de ka lihêfê rake tê bibîni!” 

Qeyikvan û Doktor

Xortekî ji xwe re qeyikek kirîbû, Kesê ku dixwest wana bi heqê xwe li nav deryayê digerand.Rojekê yeki doktor li qeyika wî siwar dibe, yê xort wîna di nav deryayê de digerine. Him digerin him ji xwe re sohbetê dikin.Doktor ji yê qeyikvan dipirse:“ Xorto tu cixarê dikşîni?

Qeyikvan:“Erê ez dikşînim“

Doktor: „Weleh cixarê deh sal ji emrê te kêm kiriye“.

Doktor: “Ma tu alkolê jî vedixwi?”

Qeyikvan: „Erê ez vedixwim“

Doktor: „Weleh deh salê din jî ji emrê te kêm bûye“.

Qeyikvan dengê xwe nake, him qeyika xwe dajo him jî li emrê xwe difikire.

Doktor dîsa dibêje: „Xuyaye tu pirr difikiri?“ Qeyikvan:” Belê, karê me feqîran fikirandine”.

Doktor:”Fikir jî ne başe, vê fikrê deh salên din jî ji emrê te kin kirine“. Qeyikvan bi van gotinan aciz dibe lê dengê xwe nake..Piştî demekê bayek xurt radibe û pêlên avê her bi her bilind dibin. Qeyikvan fahm dike ku rews xerabe wê qeyika wi biqulipe. Gazî doktor dike û dibê:“Doktor, ma tu bi sopaniyê (melevanî) zani?“ Doktor dibê:“Na wele ez nizanim“. Qeyikvan dibê:“Doktor, te sîh sala ji emrê min kin kir lê çawa be ezê çend salekî din bijîm, lê yê te weleh malik li te xerabû, rehme li te, tu bi carekê ve çû!“.

Ez Inzîbat bûm

Yekî gundiyê me diçe leşkeriyê.Îcar li leskeriyê,serbaz, ew kesên nuh hatine hema dikin rêzê û yek bi yek ji wana dipirse ka sinaetê wan çiye an di siviltiyê de çi kar kirine.Îcar dor tê yê gundiyê me. Serbaz dibê: „Oxlim ka meslegê te çiye, te di sifiltiyê de çi kar kiriye?“ Yê me hema qet yekê nake dudu û dibê: Qomutan, di siviltiyê de ez inzîbat bûm. Qomutan ji xwe berê li mahnakê ye, ew jî yekê nake dudu, yekê pê vedike wîna li erdê rast dike.Piştî ku qomutan diçe, hevalên wî wîna ji erdê radikin û dibên: „Lawo malxerab, ma di siviltiyê de inzîbatî heye tu dibê ez inzîbat bûm?“ Yê me dibê: „Lawo hemu sûcê birayê min e, hingî birayê min digot di leskeriyê de karê herî xwes inzîbatiye min jî got ezê bêjim ez inzîbat bûm,da ku min bikin inzîbat!“

Kor û Şeytan

 Dema hecac li hecê dicin ricma şeytên û keviran davênê, dibên yekî kor jî qey di nav wana deye û ew jî keviran dawêje. Îcar dibên şeytan li ber yê kor disekine,destê wi digre û dibê: Koro tu li vir çi diki? Kor dibê: Ma tu nabîni ez keviran davêm seytên! seytan Dibê: Başe koro ma çi bi çavên te hatiye, kê wilo li te kiriye,te xistiye vî halî û te kor kiriye? Ê kor dibê: Tu kesî ez kor nekirime,  emrê Xwedayê min e, Xwedê ez kor kirime. Şeytan dibê: Ê koro ma ku Xwedê weha li te kiribe, te kor kiribe û te xistibe vî halî ma ya min çiye tu keviran davêji min bavê min, kê wilo li te kiribe here keviran bavê wi korê heram!

Ozan Canê

Pêsgotinek me Kurdan heye dibên doh doh bû iro iro ye. Yanî doh ez ci buûm, min çi dikir lê nepirse,.iro ez çi me,ez çi dikim li wê binere. Li gora xebera xeberdanê, li gora nûçeya Lotikxanê dibên Akademiya Pêsmergê Kurdistanê xelata zêr daye hozana me Canê, wey rebbî li ser xêrê be! Birasti meriv qedrê hozanên xwe bigre tiştekî başe,lê dîsa li gora nûçeyê dibên Canê gotiye „Ez ne ozana tu partiya me, ez ozana gelê Kurd im, heta a navnetewî me“.Ev jî gotinek başe, pêviste ozan û rewşenbîr hemu bi vî awayî tevbigerin.lê gotin û emel gerek hevdu bigrin.Ger te gotinek kir û te di emel de (pratikê de) li gora wê kir wê çaxê bawerî bi meriv tê, yana bi tenê gotin têr nake. Meriv bi ziman kare hertiştî bêje, dibên hestiyê ziman tune.Îcar dema min ev nûçe xwend bîranînek hate bîra min.Beriya heft heyst salan em li dawetekê bun. Di dawetê de gelek hozan u dengbêj hebun. Dawet bi awakî xweş berdewam dikir.Me dît navê Canê hat xwendin. Canê derket ser dikê rahişt mîkrofonê û dest pê kir Apo û hey Apo! Ew stran qediya; ya din Serok Apo! Ew xelas bû ya din roja me Apo! Yanî çend stran gotin hemu ne li ser Partyê jî (PKK) hemu li ser Apo bûn. Li der dorê ji beşdaran gelek aciz bûn û digotin „Lawo ma em hatine seva partiyan an em hatine dawetê?“ Îcar heyran ger Canê nuha dibêje "doh doh bû, îro îro ye ez keca îro me û ez nema dengbêjê oda me, ez ozan im“, ez jî dibêm xelata wê li ser xêrê be rebbî, piroz be.

Xalo û Xort

Zilamê rêwî di gundekî re derbas dibe ku here gundê xwe. Digihêje serê gund,dibîne xortek  ji nav rezê xwe banê dikê û bi lez tê pêşyê û dibê „xalo xalo ji kerema xwe re bisekine“. Zilam disekine, xort digihê cem û dibê: „Xalo pelê cixarê bi te re heye?“

Zilam: Erê lawo heye

Xort: Xalo tûtin jî heye?

Zilam: Erê tûtin jî heye

Xort: Xalo destê min cemidîne tu dikari ji min re cixarakê bipêçi? Zilam cixarê jê re dipêçe û dide dest

Xort: Xalo agirê min jî tune, tu dikari agir jî bide min? Zilam cixara wî pê jî dixe û bi behc li xort meyze dike. Xort dest bi kişandinê dike, piştî ku çend hilmê baş dikşîne dîsa li xalo wedigere û dibê: Xalo ez dixwazim bi te bişêwirim, dibêjin kişandina cixarê nebaşe ci raya teye ku ez dest ji cixarê berdim? Zilam li xort dinere û dibê: Na bavê xalo na, ki dibê cixare nebaûe derewan dike. Heta ku ker u ehmeqên weke min hebin, pela bidin te, tûtinê bidin te, ji te re bipêçin û ji te re pê jî xin, cixarê terk meke. Ma çima tê terk biki bavê xalo? 

Kurd û Ereb  

Yekî Kurd û yekî Ereb cîranên hev in.Herdu her ku hev dibînin dev davêjin hev..Rojekê yê Kurd diçe mala yê Ereb,ku sevbêrka xwe bikin ,Pêşî ji xwe re xwesik diaxivin, henekan dikin,Yê Ereb xwe dîsa nagre dest bi qerfan dike û ji yê Kurd re dibêje: Niha ci di navbêra Kurdan û heywanan de heye? Gava weha dibêje, yê Kurd meyze dike ku di navbêra wî û yê Ereb de bahlifek heye. Dibêje: Heyran,bi xwedê di navbêra me Kurdan û heywanan de bi tenê bahlîfek heye!.

 Cehenemyo Sedam

Di nav me Kurdan de dibên, bi dû kesê mirî de divê meriv neaxive. Yabo ez nizanim ev adet ji ku hatiye û jibo çi meriv nikare biaxive.Dibe jî ku esasek  ilmî ji vê gotinê re hebe ez bixwe nizanim. Lê ez behsa qencî û xerabiyên cehenemyo nakim, ji xwe hinka rabûn gotin rehme lê be, hinka jî gotin oxira wi a Filîtê Quto be. Hin li dij derketin hin jî bi dardakirina wi kêfxweş bûn. Di nav me kurdan de jî KKK û DTP  li himber dardakirina wî nerazîbûna xwe dan xuyakirin. Xwedê wekilê min û we be, heta niha min nizanîbû ku ev her du partî ewqas li ser mafên mirovan radiwestin û ewqas mirovî difikirin.Sed maşelleh tu dibê şaxek ji yê Emnesty Internatsionale.Lê qetilkirina rehmetyê Hikmet Fîdan û hin kesên din hate bîra min.Ji bo şermezariya qetilkirina wan me tu belavok û daxuyanî û nemzê wan nedîtin. Lê ne bi serê min û ne bi serê we ewana bi qetilkirina wan nehisiyabûn yan wê li dijî wê jî derketina. De neyse,  bela serê DTP û KKK ê saxbe û rehma xwedê di ser cehenemyo re biqevize. Ez bêm ser pêkenokek cehenemyo.Dibên rojekê di civîna şêwirmendariya Iraqê de Sedam axaftinekê dike, dawiya axaftinê ji  kesên amade re di bê “we axaftina min fahm kir?” Wezîrek destê xwe radike dibê “ya seyidî, min axaftina te hemû fahm kir lê ew gotina otomatîş min fahm nekir.Mana wê gotinê ciye?” Sedam dibê “başe, belê ezê niha mînakê bidim ji bo tu mana wê fahm biki” .Sedam dipirsê dibê “diya te heye?” Wezir dibê “erê ya seyidi”.Li ku rudinê? dibê li Basrayê.Sedam dibê “başe, ger niha li Basrayê yek bikute diya te tu li vêderê otomatîş dibe lawê qehpê. Niha te fahm kir bê wateya Otomatiş çiye?”

Ez bi ser xwedê de digrim

Bav û law li ser sifra xwarinê rûniştine li benda xwarinê ne ku xwarinê bixwin.Pîreka malê legana savarê tîne datîne ber wan.Law xwe nagre kevcî li bin savara germ dixe û dixwe lê savar hingî germe ji sewata devê wî hêsir di çavên wî re davên der. Bav dibîne ku çawên law bi hêsirin,dibê: Çibû lawo, ew çi hêsirin qey savar germ bû? Law dibê: Na yabo savar ne germe, ez digrim. Bav dibê: Çima tu digrî lawo? Law dibê: Tu zani rehmetiyê birayê min pir ji savarê hez dikir, min ev savar dît rehmetî hat bîra min. Zilam keserekê vedide û ew jî kevçîkî li bin savarê dixe, savara germ heta dadikeve roviyan dişewitîne û ji zora re hêsir di çavên wî re jî didin der. Law dibê: Çibû yabo qey rehmetî hat bîra te jî, çima tu digrî? Zilam dibê: Na lawo ne ji bo rehmetî ez digrîm, ez bi ser xwedê de digrîm bê li şûna rehmetî çima ruhê te nesitend ku ez ji te xelas bûma....

Ez jî bûme Kurd

Berya salên 80 i tevgera KUK (Xelaskerên Netewîya Kurdistan)li herêma Omerya pirr pêşketî bû. Bandorek wênî erênî li ser gundiyan hebû. Serkirdetiya tevgerê pirani li Stilîlê diman. Ewana êvaran ji bona ewlekariya xwe li malên xwe nediman, pirani li malên gund, yên ku kes şikê ji wan neke diman. Yek ji wan malan jî, mala Apê Sofî Xelîl bû.Apê sofî Xelîl jî kalek yextiyar bû û ji mala şêx, ji rojî û nimêja xwe pêve tuştek nasnedikir. Pistî ku demakê ew kes li mala wî dimînin, qey apê sofî bala xwe dide rabûn û rûnûştina wan, ev rabûn rûniştin, çûyîn û hatina wan bandorekê li ser wî jî dike.Rojekê dîsa dirin mala wî, apê sofî bang yekî ji wana dikeû dibê: Kuro lawo Bedirxan, bi qurana go min xwendiye ji qeysê ku hûn diçin û tên mala me ez jî bûme Kurd. Bedirxan dikene dibê: Apê sofî tu berê Kurde heyran! Dibê: Na lawo ne wilo, ez jî bûme weke we. Bedirxan dibê: Çawa tu bûye weke me apê sofi? Sofî dibê: Kuro lawo gava jinapa te Gulê xwarinê ji min re çêdike tîne û ez dixwim, ez nema dibêm elhemdulîllah kuroo!  Îcar ez jî wek we dibêm herhebe,  ji bo wê ez bûme Kurd lawo! Gelî xwendevanan, ev bûyer berya 27 salan çêbûye. Piştî 27 salan ka yurtsewerên (!) me niha binêrin bê di çi rewşê dene. Dev ji Kurdên Serxetê berdin, wana heta bi Kurdên menî Binxetê jî fêrî Tirkî kirin. Başe ku apê sofî Xelîl bi emrê xudê mir û çûye rehmetê yana dibû ku wî jî mohra îlkel mîlîyetçîtiyê bixwara û jibo wê belayek mezin bihata serê wi.

Heftê Horî

Li ser nûçeya Lotikxanê ya di derbarê Melle Osmanê Tirk da û behsa 70 horî, mesela rehmetiyê bavê min û sofiyekî Omerî hat bîra min.Rehmetî pir ji dîn û sofî mofiyan aciz bû, yekî ne xwendevan jî bû, lê hertim digot ez koministim.Îcar sofiyek ji gundeki Omerya hebû her ku riya wî bi gund keta, yan karekî wî heba dihat cem mala me. Wê demê jî bavê min muxtar bû, kar marê wî dimeşand. Her ku sofî  bihata wê bigota „Şêxo, çima tu li mêj naki,an çima tu rojî nagri?“ Ew û rehmetî wê têketina qirka hev,rojekê dîsa sofî hat û ket  behsa dîn û wê dinyayê. Rahmetî got: Bise sofi, pirsek min ji te heye. Li gor ku min bihîstiye dibên li wê dinyê heftê horî didin meriv, bira ev raste heftê hori hene? Sofî got: Binere, hema hişê te li ser tiştên wilo xerab e. Rehmetî gotê: Erê sofi ez nezanim, xwe aciz meke, heftê horî hene an na? Sofî bi behc got: Belê hene! Rehmeti got: Başe tu nayê ez û tu em bazarekê bi hevre bikin? Sofî got: Çi bazar? Rehmetî got: Sofî tu ya xweyî vê dinyayê bide min, bi telaq heftê horiyê min ên li wê dinyayê ji ji te re! Sofî rabû xwe li erdê xist, xwe aciz kir û got: Tu fedî naki vî tiştî ji min re dibêji? Zilamekî din jî li cem wan rûniştibû, wî ji sofî re got: Erê sofî tu çima dixeyidi? Lawo fêde li te ye, yek bi heftêyî! Hema sofî rahişt şaşika xwe û got: Ez ji we ne pîstir bama ez nedihatim cem we! Xeyidî û ji hundir derket û çû.

Xwedê bi min re ye

Dibên li Kurdistanê aliyê binxetê polîsek Ereb (şirta) ê trafikê hebû pir ceze li trimpêlan dixist û tu tirimpêl ji ber nediflitîn.Cezê wî jî weke polîsên tirkan ne ku tiştekî resmî bû, perên ku ji ceza derdixist rast bera bêrîka xwe dida. Rojekê qey karê yê polîs baş naçe. Heta êvarê li ser rê dimîne tirimpêlekê ku cezê lêxe pêde nake. Dawiya şevê dibîne ku yek li piskilêtê xwe suwar û bi alyê wî ve tê.Hema derdikeve pêşya piskilêt û wî disekinîne. Xwediyê piskilêt dadixe û dest bi kontirola piskilêtê dike.  Frêman, lempan, tekeran hemu tiştên piskilêt kontirol dike. Dibîne ku hemu sazkarin tu kêmasi têde nabîne ku cezê lê bibire. Dawî ji xwediyê piskilêt re dibê: Tu ji ku tê û tê here ku? Xwediyê piskilêt dibê: Ez ji filan gundî me, ezê herim vî gundê cîran şevbihêrkê.Polîs dibê: Ma tu natirsi vê şeva hanê tenê derketiye ser vê riyê? Xwediyê piskilêt dibê: Na ma çima ezê bitirsim xwedayê min bi min reye! Yê polîs hema deftera ceza derdixe û cezê dinivîsîne û dide dest xwediyê piskilêt. Zilam dibê: Ev çiye? Polis dibê: Cezê te ye, te bê qanûnî kiriye! Zilam dibê: Erê min çi bê qanûnî kiriye? Polîs dibê: Te niha negot xwedê bi min re ye? Zilam dibê: Belê! Polîs dibê: Êêê,  ma tu nizani ku ji yekî tenê pêve nikare li piskilêt suwar be? Te muşteriyek zêde bar kiriye,ev jî cezê wê ye…. 

Ne jibo ez pê sûnd bixwim

Zilamek gundî li bajêr birçî bûye, diçe xwarinxanekê xwarinekê ji xwe re dixwaze. Garson xwarina wî jê re tîne datîne ber, zilam dest bi xwarinê dike ku bixwe lê dibîne nan tune. Bang garson dike û dibê,“ heyran te nan ji bîra kir, ka ji min re nan bîne“.Garson tê selka nan datîne ber.  Gundî li selkê dinere dibîne tenê parîyek nan têde ye. Dîsa bang li garson dike dibê, „heyran ev çiye?“ Garson dibê nan e. Gundî bi hêrs dibê, „kuro lawo ez jî zanim ku nane, lê min got hinek nan bîne ku ez bi xwarina xwe re bixwim, min negot nan bîne ku ez bê sûnd bixwim heyran!“

Jibo bîranîna xalê Mûsa û apê Ehmed

Li gund (Stilîlê) rezê me hebû.Ez jî zaro bûm. Her sibeh ji rez min barek tirî diçinî û dibir li bin çinara xalê Mûsa datanî û tiriyê xwe difrot. Her dema go min devê cembiyê xwe vedikir ku ez tirî raxim, wê apê Ehmed  bihata li ber min bisekiniya û wê rahijta destê min danîba ser qûna xwe, têra xwe radihijt tirî û digot, “ev tirî jî heqê ku te dest qûna min daye” û wê biçûya. Ne rojek ne duroj, her sibeh karê min û apê Ehmed mabû ew. Xalê Mûsa jî bi vê mesela min û apê Ehmed hisiya bû. Rojekê xalê Mûsa ji min re got: Xwarzê ma navbera te û apê te Ehmed çawa ye? Min got: Xalo ma wê çawa be, bi xwedê apê Ehmed her roj tê, dibê te dest qûna min daye, têra xwe tirî dibe û dice. Got: Xwarzê, tu jî tiriyê xwe buha bike. Min got başe ez xwarziyê te me. Adinî rojê çawa min tirî danî, min dît  apê Ehmed dîsa hat. li ber tirî sekinî û dîsa rahijt destê min ku deyne ser qûna xwe. Min got: Na, bise ez nema wilo qebul dikim. Got: Çima? Min got: Hertist buha bûye ma qey hayê te ji zema nû tune? Got: Zema çi? Min got: Benzîn buha bûye, mazot, gaz hertişt zem xwariye. Got: Êêêê!  Min gotê: Ciyê tiriyê min jî buha bûye. Got: Başe ma bûye bi çi? Min got: Ez nema dest qûna te didim, îcar ji îro pêve ezê bêm pişt te û xwe li te xim. Gava min wilo got apê Ehmed hema tirî danî û bi dû min ket. Ez reviyam û rast min xwe li xalê Mûsa girt. Xalê Mûsa dît go ez direvim û apê Ehmed bi dû min ketiye, bang apê Ehmed kir: Xêre Ehmed tu çi bi dû xwarzê ketiye ma xwarzê çi kiriye? Got: Kuro xalo tu namîne ecêb mayî, ji min re dibê ezê bêm pişt te û xwe li te xim. Xalê Mûsa got: Ê Ehmed bazar bi te re kiriye, ger tu naxwazi qebûl meke û wekî din jî ma ne biraziyê te ye, ma wê çi bibe go carekê xwe li te xe. Apê Ehmed got: Bi xwedê te wî fêrkiriye ku wilo bêje.Xalê Mûsa keniya û got: De were dev jê biqere lo. Ez jî wê carê ji apê Ehmed xelas bum lê dîsa em man li ser bazara berê.

Îcar ez we herduyan bi xemgînî bi bîr tînim, gora we herduyan bihuşt be û xwezî bi wê demê ya xalê delal û apê delal....      

 Dermanê Kêça

Zilam êvarî ji cot tê malê, pîreka wi jê re dibêje,“mêrko, ma ne tu nizane bê îro min çi dermanê qenc ji bo kêça kiriye. Zilamê ku difrot ji min re got ji bo kêça yek û yeke“.Zilam dibêje, „başe ka hela bîne bê ka ev ci dermane“.

Pîrek derman tîne dide mêrê xwe. Zilam radije kîskê derman piçikî ji kîsik derdixe lê dinere dibine naşibe derman, bêhn dike tu bêhn jê naye, dibêje „ev ne weke dermane, ev weke xweliyê ye,ma ka ji te re negot meriv çawa bikar bîne?“ Jinik dibêje, „belê weke ku ji min re got bikaranîna wê pir hêsane.Got ku her we kêçek girt, hûnê çavê kêçê vekin û piçek ji vî dermanî bera qorziya çavê kêçê bidin, kêç wê di cih de bimre“. Zilam dibê, „hîna ezê kêça yek bi yek bigrim,ku min girt ezê çavê kêçê vekim û piçek ji vî dermanî bera qorziya çavê wê bidim û hîn wê kêç piştre bimre!“ Pîrek dibêje, „erê!“. Zilam ji pîreka xwe re dibêje, „de başe balê  tu ji niha ve rabe here mala bavê xwe heta ku ez kêça bi vî awayî xelas bikim li mala bavê xwe be“..

Sofiyê mala Şêx

Demsal havîne û meha rojiyê ye. Sofîkî mala Şêx ji sûkê tê ku here malê, ew jî bi rojîye û ewqas tî bûye go nema kare bimeşe. Di dilê xwe de dibê „xwezî naha tirimpêlek nas di vir re derbas ba ku  min bibra heta malê“. Digihije  ser pira Enteryê dibîne go tirimpêla Şêx ji wir de tê, kêfa sofî tê û bi lez destê xwe jê re bilind dike lê mixabin tirimpêla Şêx lê nasekine û derbas dibe û dişe.Sofî bi dû tirimpêlê de dinere, hinekî disekine û pol û poşman berê xwe dide malê. Çawa digihije malê pêşî têr av vedixwe bi dû re radije firaxê kurkirinê û bi riha xwe dikeve wê riha dirêj dide ber mekes û guzanan. Ruyê xwe paqij dike, kincên xwe diguhere û berê xwe dide nava gund. Gava derdikeve kîjan gundî çav lê dikeve dimînin şaş. Ew dibê „xêre sofî ka riha te?“ yê din dibê „ka riha te?“ Sofi dibêje „heyran binerin ji îro pêve kes ji min re nema bêje sofî, ez nema sofî me, min sofîtî berda“. Yek jê dipirse: Erê xêre çibû, mesele ci ye? Sofî dibê „kuro lawo Şêxê go li ser pira Enteryê bi kêr min nehat kuro ma wê çawa li ser pira selatê bi kêrî min bê kuro?“

 (Pira Enteryê li bajarê Qamislo li ser cemê Cexcaxê  ye)

Kerê Melê

Gundî tev muxtar û melê xwe li oda gund gihiştine hev û şevbêrka xwe dikin.Civata gund e, hinek behsa zevî û çandinya xwe dikin, hinek behsa pez û dewarên xwe dikin. Civat germ bûye û babet zîvirî hat ser keran. Dema qala keran vedibe herkesekî qala kerê xwe dike û pesnê kerên xwe didin.Yek dibêje „kerê min weke hespekî bi qewet e“ ê din dibêje „kerê min ji ê te bi qewettir e“ welhasil her kes pesnê kerê xwe dide.Hîna ewana di nav xwe de diaxivin melê gund radibe ser xwe û bi hêrs radije şaşka xwe û ji gundiyan re dibêje „bi qurana min xwendiye ez nema têm civata we“ û ji odê derdikeve.

Gundî pêve radibin didin du, wîna li deryê hewşê disekinînin.Li ber digerin dibên „xêre seyda çi bû, çima tu ewqas aciz bû? Qey kesi gotinin nebaş ji tere gotine? Ka bêje bê qisûra me çiye heyran?“ Mele dibêje „kuro hûn ji êvara xwedê de qal û behsa kerên xwe dikin, hûn pesnê wan didin yekî ji we negot emê hineki qala kerê melê xwe jî bikin, ma kerê min ne weke yên we ye?“.Gundi fahm dikin ku,ji bona kesi qala kerê wi nekiriye,mele aciz bûye. Zilamek navser ber bi melê ve tê û jê re dibêje, „seyda, raste ku me qala kerê te nekiriye, lê ne go me kerê te ji bçr kiriye.. Heyran em gundî hemi kerê te ne di rêza keran de berdidin, em  kerê te di rêza qantiran de berdidin. Ji ber wê me qala kerê te nekir ya seyda!“ Piştî van gotinan mele kêfxweş dibe û dîsa tê odê li cihê xwe rûdinê.

Mîxo û Rêxo

Ez bawerim, xwendevanên Lotikxanê meseloka Mîxo û Rêxo dizanin. Kesê ku nizanibin jî ger bixwînin û vê meselokê fêr bibin baş e. Ji ber ku meselokên weha gelekê caran  jibo axavtin, gengeşî û şirovekirinan weke derman in. Ji bona bûyerekê hewce nake meriv pir biaxive û serê xwe biêşîne, bi meselokek weha meriv kare merama gotinên xwe bîne zimên û bi kesê miqabil xwe jî bide fêhm kirin. Ev ji dewlemendiya wêjeya Kurdî ya devkî ye.

Dibên lawkê malê li ber mêvanê xwe disekine û jê dipirse: Xalo navê te çiye? Xalo dibê: Xwarzê navê min Mîxo ye! Lawik disa jê dipirse: Xalê Rêxo ma navê lawê te çiye?  Xalo lê vedigerîne û dibêje: Hey te di diya xalo kiro, te çi navê Xalo kire tirr îcar ma dora navê lawê xalo!

Simeîlê Dîn (6)

Xorta ku Simeîl zevt dikirin asaq û henek pê dikirin. Rojekê xortek ji Simeîl re dibêje: Wa Simeîl! Kuro lawo min tiştek li ser te bihîstiye, kuro ka were bê ev tiştê min bihîstiye raste an na? Simeîl dibê: Çiye lawo, kê çi li ser min gotiye, te çi bihîstiye? Xort: Lawo min bihîst dibên Simeîl gotiye ez dikarim mast bikim çeqilmast!. Simeîl lê vedigerîne: Min ji kê re gotiye lawo?  Xort: Ez ji ku zanim xelk dibên Simeîl gotiye. Simeîl dibê: Lawo hema ez di diya xwe nim go min gotiye ez karim mast bikim çeqilmast! Ma ez ji ku karim lawo!

Simeîlê Din (5)

Simeîl her roj qasek xox ji sûkê ji xwere dikirî û dibir li ser riya Amûdê datanî û li wir ji xwe re difrot. Rojekê miştirîk bi trimpêla xwe li ber Simeîl disekine û jê re dibê: Simeîl kîlwa xoxê te bi çi ye? Simeîl dibê: Kîlo bi 5 wereqa ye! Ka di qasê de çend kîlo hene? Dibê: Qase 10 kilo ye. Dibê „başe ka qasê bîne têxe tirimpêlê ezê hemî li ser hev bikirim“. Simeîl lê vedigerine dibê, „na weleh ez li ser hev nafroşim, ez tenê bi kîlwan difroşim“. Mişterî dibê: Lawo ma te ne ji bo firotinê anîne, ha te bi kîlwan firot ha li ser hev! Dibê: Na ez li ser hev nafroşim. Mişterî dibê:Başe çima tu li ser hev nafroşe? Simeil dibê: Erê lawo ma ez niha hemî li serhev bifroşim te, xoxê min namînin îcar ji niha û heta êvarê ezê çi bifroşim?

Simeîlê dîn (4)

Jinka malê li hewşê teşta meyrê li ber xwe daniye û meyra xwe tevdide. Digo Simeîlê dîn derî vekir û ket hewşê.Ji Simeîl re dibêje, „Simeîl, ez qurbana te dûrî min tu meyra min nerijîne“. Simeîl dengê xwe nekir û hat nêzîkî jinkê rûnist. Piştî gavekê jinik ji ber teştê rabû ku here hundir tiştekî bîne, disa got, „Simeîl ez qurbana te tu  meyra min nerjîne“. Hema Simeîl ji nivşkê ve rabû ser xwe û pêhnek li teşta meyrê  xist teşt qulipand, meyir li hewşê belakir. Piçek jî di teştê de nehişt. Jinik dibê, „min serê te xwaro te çima wilo kir?“ Simeîl lê vedigerîne û dibêje, „keçê tiştê ku nayê bîra meriv jî tu tîne bira meriv wey!“

Simeîlê Dîn (3)

Kurdên me yê binxetê bi piranî aboriya wan li ser çandiniyê ye,çandinî (musim) jî girêdayî baranê ye. Sala ku baran baş bibare musimê wan jî  baş tê, wê çaxê xêr û bêr e, sala ku nebare musim jî xerabe û di aliyê aborî de dikevin tengasiyê. Îcar qey salekê baran zêde dibare, neh deh rojan li ser hev dibare. Eva bala Simeîlê dîn dikşîne. Simeîlê dîn li ezman dinêre û dibêje: Kuro bi qurana ku melê xwendiye ev baran di dest yekî biaqil deba têra çar pênc musimê me dikir…

Smeîlê dîn-2

Muxaberatê (sîxur) Sûrî li tûtina qaçax digerin,didin du Simeîlê din, dibên “Simeîl dîne belkî em di riya wi re bikhêjin tûtina qaçax. Rojekê ji Simeîl re dibên, “Simeîl tu zanî tûtin li cem kê,li ku heye?” Simeîl dibê, “bi xwedê ez cihekî nasdikim tije tûtine”. Muxaberat dibên, “de ka cihê wê ji mere bêje”. Simeîl dibê, “na ez birçî me, min bibin xwarinxanê, pêşî min têr kebap bikin ezê dûre cihê tûtinê ji were bêjim”.Muxaberat wîna dibin xwarinxanê têr kebap dikin û dibên, “de ka îca bêje”. Simeîl dibê, “ez bê cixare me jî, ka ji min re pakêtek cixare jî bikirin”. Pakêtê ji jêre dikirin. Simeîl dibê, “de heydê îca ezê we bibim cihê tûtinê” û dikevin Cêba muxaberatan. Simeîl berê wan dide riya Amûdê, Amûdê jî derbas dikin tên ser sînor li miqabil gundê Darê dibê bisekinin. Cêbê disekinînin, ji cêbê dadikevin Simeîl ji wana re dibêje, “hûn wî çiyayî dibînin?” Dibên, “erê!” Dibê, “li pişta wî çiyayî gundek heye navê wê Qurdîsê ye, îcar ji min derew lê li gora gotinên xelkê dibêjin li Qurdisê bi baran tûtin heye, îcar hûn dirin digrin hûn nagrin ew karê we ye”..Muxaberat li hev dinerin û dibên, “lawo Simeîl bi xwedê ê bi aqil tuyî û ê dîn jî emin ku em ne ehmeq û dîn bana me nedida dû te û em nedihatin heta vêderê”.

Qurdisê: Gundek li herêma Mêrdinê ye û tûtina wê binav û deng e (Kurdistana Tirkî)

Amudê: Gundek binxetê ye ( Kurdistana Sûrî)

Darê:Gundek serxetê ye (Kurdistana Tirkî

Smeîlê dîn-1

Li binxetê Simeîlê dîn hebû, ew bixwe dîn bû,lê wîna gotinin weha dikirin ku deh profesor û bi sedan siyasetmedarên me kurdan jî nizanin wan gotinan bikin. Îcar ezê ji we re çend gotinên wî binivisînim.Ki ber vê demê di nav me kurdan de gengeşî li ser dînan  heye roj roja gotinên Simeîlê dîn in.

Rojekê Simeîl di sûkê re derbas dibe dinere çend araqwexwarî rûniştine û araqa xwe vedixwin. Bang Simeîl dikin „Simeîl vere vêde!“ Simeîl diçe, dibên were runê.Simeîl rûdinê qedehekê araq dadigrin û didin Simeîl dibê hişte vexwe. Simeîl dibê „ev çiye?“ Dibên araqe. Simeîl dibê „na ez venaxwim“. Ew dibên „de vexwe lo tê pê kêfxwes bibî“. Simeil dibê „erê lawo, hûn vedixwin hûnê niha dîn bibin bibin weke min, lê ku ez vexwim ez berê dînim îcar ezê bibim weke kê?“

Kundir û beroş

Li oda gund civat germ bûye. Na mesele zîvirî hat ser mezinbûna kundira. Yek dibê kundirê min dîtiya ewqas mezin bû, yê din dibê yê min hîn mezintir bû,her kesek tiştekî dibêje. Ji hundirê civatê yek rabû got, „lawo ma we çi dîtiye, kundirê ku min dîtiye ewqas mezin bû ku ev keleha gund ji ber ve biçûk bû“. Kesê li civatê hemi bêdeng man, li hev nerîn û di ber xwe de dibên, „evîna çawa çirand, kesi kundirê weke keleha gund dîtiye!“ Lê kesî negot ew çi derewa bê îmane. Ji qorzîya odê yek rabû û got, „bavê min hedad bû, wîna beroş çêdikirin.Rojekê beroşek wilo mezin çêkir dema wî çakûç li aliyekî dixist dengê çakûç nediçû kesê aliyê din, ewqasî beroşa wî mezin bû“.Hema xwediyê kundir rabû û got, „wey wey, ev çi derewa ecêbe! Kesî beroşên wilo mezin dîtine lawo?“ Xwediyê beroşê lê vegerand û got, „segbav, ger beroşên wilo mezin tunebin  kundirê weke kelehê mezin wê di ku de bên kelandin hê!“

Xalê Remo

Xalê Remo tê civata gund û ji civatê re dibêje, „mane hûn nizanin bê lawê min li leşkeriyê bûye çi? Îro nameya wi gihiste min li leşkeriyê bûye tişteki gelek mezin.min zanîbû wê tiştek mezin jê derkeve“.

Gundî li hev dinerin,yek ji wan dipirse: Xalê Remo ma lawê te bûye çi?  Ew jî dibê, “Weleh xwarzê ew tişte ku bûye nizanim bêjim lê ez dizanim bûye tisteki gelek mezin“.

Yek ji gundiyan dibêje, „qey bûye onbaşî bavo!“

Xalê Remo, “na bavo hîn mezintir!” Yeki din, “qey bûye çawîş!” Xalê Remo, “na bavo hîn mezintir!” Yekî din ji civatê, “ê qey bûye yuzbşî!”

Xalê Remo, “kuro ez dibêm gelekî mezin tu dibê yuzbaşî!”

Welhasil kesê di civatê de ci nav di leşkeriyê de hene hetani bi general yek bi yek dibêjin xalê Remo dibêje hîn mezintir.

Yekî din ji qorziya odê; “xalê Remo qey lawê te bûye bûlaşikçî (firaxşo)?”

Xalê Remo, “hey rehma xwedê li bavê te ah lawê min bûye ew ha!”.

Xalê Musa (Enter) û Zêrê

Zêrê jinek navser bû, pirê caran dihat mala xalê Mûsa û navmaltya wi dikir. Der û dor dida hev û xwarin çêdikir, firaxên wi dişûştin.Xalê Mûsa rojekê dire Nisêbînê ji wir dermanê firaxa dikire û tîne malê. Dibêje,“Zêrê biner ev dermanê firaxa ye, ji îro pêve tê firaxa bi vî dermanî biso“. Rebena Zêrê cara ewile ku dermanê firaxa dibîne, nizane bi derman bişo. Na çend carkî bi derman dişo sebra wê li derman nayê,nema bi derman dişo. Rojekê xalê Mûsa bala xwe didê Zêrê ku firaxa bi derman naso.Dibê, „Zêrê ma ev derman ji bo çi min aniye, ma min ji te re negot firaxa bi derman biso?“ Zêrê lê vedigerine, „ho Xalo, hema te jî daye dû qûna derman! Firax paqijin hê,,ma tu dibê qey gûyê min bi firaxa ve ye, hema tu dibê bi derman biso“. Xalê Mûsa xwe qet aciz nake û dibê, „de ica yabo! An wê gûyê Zêrê bi firaxa ve be an Zêrê firaxa bi derman naso!“ 

(ji bona biranîna xalê delal carcaran emê pêkenokên vî ji bona xwendevanên lotikxanê binivîsînin)

QANÇORCÎ Û GUNDÎ

Dema berê qançorçî hebûn,qançorçî li gundan digeriyan,yên heywanên wan hebûna qançorçî ji wana bac(vergi) distendin.Îcar dema qançorçî dihatin nava gundan digeriyan ger gundiyan firsend bidîtina heywanên xwe vedisartin da ku bacê nedin.Rojekê yekî gundî dibîne ku qançorçî tên nav gund. Yê wî jî tenê kerek wî heye, nema firsendê dibîne ku kerê xwe bide alî hema kerê dixe erdê, lingê wî girêdide û betanîkê bi ser kerê dadike.Pistî demakê qançorçî tên mala wî û dibê „heywanên te hene?“ Ê gundi dibê na weleh tunene. Qançorçî li mal digerin yek ji wan dibîne tiştek di bin betanyê de dileqe. Ji gundî dipirse: Ew çiye di bin betanyê de dileqe? Gundî dibê, „wele bavê min e, nexweşe me betanî bi ser dakiriye“. Qançorçî tê nêzik destê xwe davêje betanyê û dibê, “apo derbasbûyî be, tu çawayî?“ û betanyê hildide. Gava hildide guhên kerê xuya dikin, hema betanyê berdide û dimeşe. Gundî bi dû dikeve dibê, „ma tu bacê lê nabirî?“ Qançorçî dibê, “na heyra na, piştî ku bû bavê te û pistre bû apê min ma çawa ezê bacê li apê xwe qut bikim!”

Nexweşîya nefsî

 Nexwesiya nefsi bi yeki re pêde bûbû çi bikira, ci bigota digot ji kî..ê min ve.  Rabû rokê birayê wî, wî dibe ser doktor. Doktor xwest wî kontrol bike got „Ka fanêrê xwe ji xwe bike“. Ewî got „Ezê ji xwe bikim ji kî..ê min ve“. „Ka xwe dirêj bike“. „Ezê xwe dirêj bikim ji kî..ê min ve“. Doktor ci dibêje  ew dibê ji kî..ê min ve. Doktorê me ji qehra re hindik maye biteqe. Doktor: Ka rabe! „Ezê rabim ji kî..ê min ve“  Doktor: Ka pencerê veke!  „Ezê pencerê vekim ji kî..ê min ve“. Doktor: Ka hilkiş ser pencerê! „Ezê hilkişim ser pencerê ji kî..ê min ve“ Doktor: Ka xwe bavêje xwarê! „Ha doktor pencere bilinde ez xwe bavêm ezê bimrim“.Doktor: Tu mir ji kî..ê min ve…

Ji guvastinê mir

Rojekê zivistanê ,zilamek di ber çemkî re derbas dibe, dibîne ku xortekî pisîka xwe kiriye nav çem û pisikê dişo. Zilam gazî xort dike „kuro lawo ji xwedê bitirs te vê sermê ew pisik kiriye nav wê avê gunehe lawo, wê derxine wê biqefile wê bimre ha“. Xort dibê „na xalo tişt pê nayê“.Zilam derbas dibe diçe. Piştî gavkê wedigere dibine pisik li ber xort dirêjkiriye û xort çawa digrî. Zilam dibêje „ha xêre tu çima digri?“ Xort dibê „xalo mane pisîka min mir“. Zilam dibê „ê lawo ma min ji te re ne got sare wê biqefile û bimre kuro?“ Xort him digri û him dibê „weleh xalo ne ji serma mir“. Zilam dibê „ê balê ma ji çi mir?“. Xort dibê „xalo bi xwedê ji guvaçtinê mir!“

sXaltîka Xezalê

Xaltîka Xezalê yextiyar bû û hişê wê kêm bûbû, wê ci kar bikira illeh tistek jê jibîr dikir. Îcar her ku tiştek jibir bikira an şaşiyek dikir dixist stuyê seytên û digot „nalet li cavê şeytên!“Rojekê pale li nav zeviyê paleya wan dikin. Xaltîka Xezalê jî firavîna wan li mal çêdike û ji palan re dibe nav zeviyê. Li wir firavinê li bin darekê datîne û bang li palan dike dibû „werin firavînê bixwin“.Pale tên li ser firavînê rûdinin ku bixwin dinerin ku kevçî tunene. Xaltîka Xezalê ka kevçî? Xaltîk li nav firaxa,li derdora xwe li kevçiya digere kevçiya nabîne. Dîsa diber xwe de hema dibê „nalet li çavê şeytên, çibû ji kevçiya? Nalet li cavê şeytên ma ev kevçiyên min bi kuve çûn?“.Ne carkê ne duda na mêrê xaltîka Xezalê nema xwe digre û bi hêrs bang lê dike dibê „bese heyran! Te çi bela xwe firotiyê  feqirê şeytên? Ez diber wi feqîrî de sûnd dixwim go haya wî baya wî ji kevçiyên te tune, te kevçî dîsa li mal jibir kirine û hew ya hurmet!“.

Tirra Zilam
Rojekê zilamek di civata gund de tirrekê dike. Kesên ku di civatê dene zilam nasitirînin,tirra zilam di nava gund de belav dikin. Gundî ji qal û behsa tirra wî pêve nema behsa tiştekî dikin. Rebenê zilam bi kuve biçe, kî wî bibîne dibên ahva xwediyê tirê! Zilam dike nake tu çarekê ji destê gundiyan nabîne.Zilam difikire dibê „ya baş ku ez mala xwe ji gund barkim herim gundekî din hetanî demekê ku gundî tirra min jibîr bikin“..Radibe ji gund bar dike. Sal û zeman derbas dibin. Zilam rojekê dibê „ka ezê herim gund bê ka gundiyan tirra min jibîr kirine an na?“Zilam diçe gund dibîne pîrekin li ser tenûrê nan lêdixînin. Zilam dibê „ka bi mahna nan ezê herim cem van pîrekan bê ka min nasdikin an na“. Diçe ser tenûrê ji pîrekê re dibê „xwakê ez birçî me, hûn dikarin ji kerema xwe hinek nan bidin min?“ Pîrek dibên „serçava xalo deka hinkî bisekine heta nan çêbibe“. Zilam di dilê xwe de dibê „başe vana min nasnekir“.Pirekên li ser tenûrê di nav xwe de diaxivin,yek ji ya din dipirse: Welê lawê te çend saliye? Ya din dibê: Welê wele ez bi hesaba nizanim, lê tiştê ku ez dizanim lawê min di dema tirra filankes de çêbûbû. Hema zilam hêdî pişta xwe dide wana û bi lez ji gund derdikeve û ji xwe re dibê „min digot niha tirra min hatiye jibîrkirin, min nizanîbû ku gundiyan tirra min ji xwe re kirine tarîx!“.

Xefûr û Kerîm
Şev ketiye erdê, çêleka ê gundî nehatiye malê. Gundî derketiye nava gund lê digere nagere çêlekê nabîne. Na bi rêde pêrgî melle dibe,ji melle re dibêje „seyda qurba ava bû şev û çêleka min nehatiye malê, ez pir ditirsim ku tiştek pê were, tu bi min re bihata me biçûna lê bigerya?“ Mele dibê „heyra mitala meke tişt bi çêleka te naye, heta sibê xwedê xefûr û kerîm e“.Gava Mele wilo dibêje hinek bêhna ê gundî vedibe, di dilê xwe de dibê „piştî ku seyda dibê tişt pê naye ez nema ditirsim, melle ye û jê ve xuyaye ku tişt bi çêleka min naye“ û vedigere malê. Dibe sibe, bi ferecê re gundî radibe dibîne hîn çêlek nehatiye. Hema berê xwe dide çiyê, li çiyê diqulipe xwe berdide bestê çi bibîne. Dibîne ku du Gur ketine ser laşê çêlekê çawa wê ji hev dikçînin. Gundî pol û poşman vedigere nava gund, tê ber deryê melle û bang li mellê dike:
-Seyda seyda!
Melle: Ha filankes te çêleka xwe dit?
Gundi: Erê wele seyda min dit..
Mele:Ma li ku bû?
Gundi: Hawa li wê bestê ye, lê bi xwedê Seyda xefûr û kerîm ketine ser laşê wê, yek ji vî alî de û yek ji aliyê din de wê jihev dikşînin..

Hêvîya me ma PMKS

Silav li heval û hogirên modern..Du textorê me mabûn wan jî xwe kişand,ji Komkarê îstîfe kirin û ketin nav Partiya Modern ya kesên serbixwe. Ji îro pêve ne PKK,ne PSK û ne tu partiyên din. Hêvî û hewara me ma PMKS (Partiya Modern ya Kesên Serbixwe). Wey rebî li ser xêrê be. Vê bûyerê mesela xalê Nayîf anî bîra min. Xalê Nayîf zilamek navser bû, salên wî wê demê li dora 50 bû, yê min jî li dora 20 a bû.  Me car cara asaq di xalê Nayîf dikirin. Rojekê em li Stilîlê li qehwa Genco rûniştine. Me dî xalê Nayîf hat, hêrs ketiye û bêhna wî pir teng bûye. Hat li cem me rûnişt, çayêk vexwar, bêhna xwe berda. Me jê pirsî „xêre xal çibûye, cima tu bêhntenge?“ Bersiva da me got „niha hûn bi minre nakin ku em partiyek bênamûsa ava bikin?“ Min û Genco lihev nêri me got „ka çawa emê ava bikin xal? got „pir rehete, ezê bi serok bim tu û Genco ji azê min bin ava bû parti!“ Genco jê pirsî „ma xal tu dibê emê biserkevin ku ji bona belediyê em te wek namzet deynin?“ Xal got „yeh, bi xwedê hema go hevalên me bi me re xayîn nekevin, ji nuhave ez reîs im!“

Xalê Emîn

12 ilonê hatiye, tofan û bablîsok li camêra rabûye. Lawê xalê Emîn jî, ji ber mesela karê siyasî derketiye dervi welêt, Jibona lawê wi çawîşê qereqolê ji xalê Emîn gelek acize, her lê li mahnakê ye.Qereqol jî li ser riya mala xalê Emîn e.Rojekê xalê Emîn ji mal diçe ku here nava gund. Digihije rastî qereqolê,li nêzîkî qereqolê kerek dizire. Çawîşê qereqolê jî li ber deryê qereqolê sekiniye Çawîş bang li xalê Emîn dike:

Emîn Axa,Emîn axa!

Xalê Emîn lê dizîvire „ne var qomutan (ci ye qomutan)?

Çawîş: Yawo bu esşek ne diyor (ew ker dibê çi)?

Xalê Emîn: Weleh ben anlamadi qomutan (Weleh min fahm nekir qomutan) çunkî ben Turkce fazla bilmiyor (ji ber ez zêde nizanim Tirki). Û derba xwe li qomûtan dixe.

Hemzo û Ebaso
Hemzo û Ebaso bi hevre di odakê de diman. Li alîkî livînê Hemzo li aliyê din yê Ebaso. Hemzo Herroj diçû ser livînê Ebaso xwarin dixwar. Hemzo ji vê gelek aciz bûbû, ji ber livînê vi dilewitîn, rojekê bang li Hemzo kir: Binêr lawo Hemzo, va ez ji te re dibêjim, ji îro pêve bes li ser livînê min xwarinê bixwe
Demek têre derbas dibe rojekê Ebaso diçe ser livinên xwe çi bibîne, destê xwe bi ku vedike dibe demûş. Hemzo li ser livînên wî reçel xwariye, bi hêrs berê xwe da Hemzo: Lawo Hemzo! Min ji te re negot tu li ser livînên min xwarinê nexwe, va te çûye îcar reçel li ser xwariye, te livîn hemi kirne demûş,biner bi xwedê carek din tu tiştekî li ser livinên min bixwî û bilewite ezê jî bêm li ser livinên te gu bixwim û bela livînên te jî hemi bibe gû.

Çêlekên Swêdê

Li ser nûçeya we ya Çêkelên Swêd ku li Kurdistanê îhale girtine, Xwdedê wekîlê min û we be ew nûçe rast e. Swêd ji zûde amadekariya wî karî dike. Gavanê wan jî yekî Kurd e. Ew ji Kurdistana Tirkî, ji gundê Zorava ye, navê wî jî Laleş Qaso ye. Laleş gava çûbû Swêd îltîca kiribû, jê pirsîbûm bê ka sinaetê wî li welêt çibû. Wî jî gotibû ku ez li Kurdistanê gavan bûm. Îcar jibo rastkirina vê nûçeyê hûn dikarin ji Laleş malûmata bistînin. Ji in gotin....

Ap û Birazî
Ap û Birazî di hewşa xwe de bîrekê ji xwe re dikolan..Ap daketibû bîrê ax dikola û bi satila hildida dest biraziyê xwe.Ap hinek yextiyar bû, bê qewet bû. Her satil hildida jor yek jî (Tirrek) pêre berdida. Bêhna tirrên wî li jor li bêvla birazî dixist. Ne yek ne dido,birazi jî fedî dike ji apê xwe re bêje bes apo te em genî kirin. Na ap bang li birazî kir:
Birazî! Rewşa hewa li jor çawaye? Tu dibê gelo wê baran bibare an na?
Birazi: Rewşa hewa apo bixwedê baran bibare nebare ez nizanim, lê ger li gor vê bêhnê here xwedê wekilê min û te be wê gû bibare

We ez şewitandim

Berpirsyarê hêja kekê minî delal, ma min ji we re e-mailek şand û we pîroz kir.
Min got malpera we xweşe, min pesnê we jî da û jibona piştgiriyê jî bidim we
min ji we re pêkenokek jî şand. Ma min xerabî bi we kir ? Kuro we wêneyê vê
keşka xweşik daniye û navê min jî li binya wêne nivîsandiye Lezgin Sêxo! Ma
dostanî eve lawo? Ya we ne dostaniye, ya we dijminayiye kuro! Lawo yê min
nasneke wê bêje bixwedê ev Lezgin sêxo ye. Heyrana serê we bim hunê vê
meselê serrast bikin. Va ezê wêneki xwe ji were bişînim, navê min li bin wênê
min deynin û heyrana we heta hûn serast nekin ji e- maîla min jî nedin kesî.
Hûn dizanin ku Kurdên me tolazin heyran. Îca ez dîsa nikarim bi xwe, ezê dîsa
meselakê ji were binivîsinim. Ev jî li ser wêneya û mesela min û we ye.Li
Kurdistana Suûriyê, li herêma Cizirê du dewok hene. Yek devokek Xerbî û ê din jî
devokek Aşîtî ye. Her du alî herdem qerfa davêjin hev. Ezê jî yekê ku li ser
Aşîtya hatiye gotin ji we re binivîsinim. Dibêjin yekî Aşîtî li xeribiyê wêne
yê xwe bi kerê re digre ku bişîne ji maliyê xwe re. Îcar qey zûve ji mal dûr
ketiye, dibêje “bi xwedê belki malî min nasnekin” liser pişta wêne jî
dinivisine dibê “yadê, ger hûn min nasnekin yê aliyê rastê ez im ha!” Îcar ger
wêneyê min kete destê we ji kerema xwe re di binyê re binivîsinin ev Lezgîn
Şêxo ye...

 Hûn ji ku tînin?

 Silav gelî berpirsiyarên Lotikxanê, ez we bi dil û can pîroz dikim. (Bitikînin)Birasti malpera we geleki kêfxwesiyê dide  mirovan,nexasim ev wêneyên jinên xwesikî delal. Kuro hûn van wêneyan ji ku digrin? Ger hûn dikaribin ji kerema xwe adresa wan ji min re jî bişînin. Li ser van jinên xweşik meselak hat bîra min. Ez jî bi vê mesîlê dixwazim alîkariya we bikim. Du kesê Omerî ji gund rojekê diçin Mêrdînê. Weke hûn dizanin li Mêrdînê Mihelmî hene. Keçê Mihelmiyan birasti jî xweşikin. Gundiyê menî Omerî çav li wan keçkê Mihelmiyan ê xweşik dikevin, yek ji wan li hevalê xwe dizîvire ,keserekê vedide
û ji hevalê xwere dibêje “Hema ez di jina te û ya xwe herduyan kutim”. Hevalê wî lê hêrs dibe û dibêje “Kuro ma ne şerme, tu çima ji jina min re xebera didî?” Hevalê wi lê vedigerine “ Kuro lawo ji xwer li van jina binêre, kuro ma jinên me jî jinin!”