Bavê Jîndar

bavejindar@lotikxane.com

 Dermanxana Xweristê-4

HEVÎZAR “BELG’A  BRÎNÊ “

PLANTAGO  LANCEOLATA

Bavê Jîndar-02/06/08-Colemêrg-

  Hevîzar, belga (pela) brînê, gîya dûpişk, gîyayek bêar e. Li her deverê şîn tê. Li devê rêyan, li ber lêvên cûyan, li nav çîmenan. Du cûreyên wê hene.  Belg pehn û belg (pel) dirêj. Bandora herduwan jî wek hev e. Bandora wê ya antîbîotîk bi tibî hatiye tesbîtkirin.  Bi gelenperî jibo organên givirandinê (sîndirim sîstemî ) xwasma jibo belxem, kuxik, xenikok, astima kezebê, tuberkulozê (Jana zirav - werem) gelek bikêrhatî ye. Çi giya û pincar (derveyî  Lûş-lîş ê) nikarin wek wê xwîna pişikê û  mexde paqij bikin. Lewra divê kesên mexde û pişik lewaz (zeîf ) û kesên her jar û lewaz dimînin, wê bi kar neynin an jî kêm bi kar bînin. Çi bandorên wê yên nerînî nînin. Pel, tov (bizir)  û binka wê tê bikaranîn. Di kevnar de Çînîyan jibo weremê, Medan û Romayîyan jibo brînan û kuxukê, Eleksenderê Mezin jî jibo serêşê bikar tanî.

Madeyên hundur:

Mîneralên tahl, hesin, fosforîkasît, aucîbîn, kirêc, klorofîl, kukurt, labenzîm, saponîn ,madeyên çilm ( kilmîş ) , şekir, tanen, vîtamînên  A û C.

Kêrhatiyên wê:  1- Kuxuk, 2- Bronşît 3- Werem 4- Astim 5-Singêş 6 – Jibo enfeksîonên rêyên behndan û standinê 7- Jibo sermagirtinê 8-  Hemû cureyên edavên ( kurmîbûn –iltihab ) hundur û derva. 9- Jibo hemû cûre êşên sînîr (kezî –reh-damar ) 10- jibo hemî cureyên brînan 11- Jibo nexwşîya mîznegirtinê. 12- Jibo pêvedana ( leqkirin-gezkirin)  moz, kermoz, zirketk, mêşa hingiv, kelmêş, tevnemêş (pîrevok) û hemi haşaratan. Jibo Bawesîr, qunêr, pirzik, teqînên nav pêçîyan.

Bikaranîn:  1- Selete  2- çay 3-Givaştin 4- şirub – 5 Tentûr.

Selete :  Qasê hev hewîzer , pûng,û gezing ( gezgezok ) tevlihev bikin hinek xwê û lîmon li ser werkin. ( Lê tivê  jibo şewinandina wê jê biçe . Hûn gezingê bikin tûrek naylon  hinek avê berdin ser û dinav ava naylon de biperixînin. )  û paşê bêxin nav seletê .

Çayê: Jibo her kulmek pel 100 ml av bikelînin, paşê pelan berdin nav, bila 10 – 15 deqan dema xwe bigire, paşê vexwin. ( Li gor dilê xwe hûn dikarin hingiv an jî şekir bavênê)

 Şirûb: Hinek av bikelînin, belgan hûr kin û hinek hingiv berdin nav, bila seetekê bisekine, paşê biparzinînin û vexwin.

Givaştin û pelûk: Jibo birînên derva û pirzikan û êşên sinir ( jîy- damar ) pelan hûr kin, bêxin nav şîrkuta darîn û biqutin heta dibe pelûk ( pelûl). Hûn dixwazin ava wê bigivêşin û li ser brînê kin û hûn dixwazin pelûkê deynin ser û girêdin.

Tentûr:  Jibo her 30 gr pel, 100 ml  alkola 70%  bêxin nav şûşekî, derê wê bigirin û li cihek ku tavê (roj ) nebîne 4- 6 hefteyan bisekinînin, paşê rojê 3-5 caran 15 dilopan jê vexwin. 

Doşav (dims): Jibo du kulmên belg hinek av,300 gr şekirê nobetê, 250 gr hingivê kulîlkan. Pelên xwe bikin pelûk, hingiv, av û şekir bikin ser, li ser agirê giran heta tîr dibît û renge wê tarî dibît her tevlihev bikin. Ku rengê wê têr bû, hêjta sarnebûyî bêxin nav firaqan û di sarincokê ( sarker – dolaba sarkirinê ) de biparêzin.

Herweha hûn dikarin belgan hişk bikin lê ne liber tavê, lê di sîberê de.  Hinek wek belgên mêwan dolmikan jê çêdikin.

Dermanxana Xweristê-3

 HÊRO

 ALCEA  KURD’ICA

 Bavê Jîndar- 31/05/08-Colemêrg-

Hêro kulîlkek bêar e. Li devê rêyan, li bedenan, li ber devê avan û hwd. hêşîn dibe. Bejna wê 100-200 cm bilind dibe. Di mehên hezîran, tîrmeh û tebaxê de xweristê rengîn dike. Li dinê 20 an zêdetir cûreyên wê hene. Li Kurdistanê kêmanî 5-6 cûre ne. Kulîlkên wê  ji alîyê rengan ve sorê tarî, sorê vekirî, peyazî (penbe) yê vekirî , peyazîyê tarî , binevşî ( mor) yê tarî , binevşîyê vekirî û spî  ne. Bizin û mêşên hingiv zehf jê hez dikin.

Navê wê yê zanistî Alcea Kurdica ye. Lê Tirkan ev navê ulmî dera hikmê wan lê dibe, ji tirsa ku Kurd pêve heye qedexe kirine. Derveyî navê Hêro yê navneteweyî, navên 80 kulîlk, gul, gîya, pincar û darên ku Kurd, Kurdistan û Kardoxe, hemi ji alîyê Tirkan ve  hatine qedexekirin. Tirk jêre dibêjin: Hatimî gulu. Ew jîji Yewnanan dizîne. Di kevnar de Çînî, Romayî, Yewnanî, Misrî û Mezopotamîyan jibo derman, boyax, şekirok û xwarinê bi kar tanîn. Tê gotin ku Hêro maka şekirokan e (bonbons). Alimên Romayî digotin: Kesê ku Hêroyê  bixwe nexweşî jê dûr dikeve. Lê di dirêja hîya demê de ew jî wek gelek gîyayên kêrhatî hat jibîrkirin. Niha hinekî di tibê de tê bikaranîn, xasma şîrêza wê jibo pêvezeliqîna derman tê xebitandin û jibo xweşikahî  hinek kes di baxçên xwe de diçînin.

Madde û Mîneralên tê de: Mûsûlaj, Nîşasta, Sakaroz, Glaktoz, pektîn, Dohn (rûn), Tanen û Asparagîn. (Liborin, em navên van madde û mîneralanên Kurdî nizanin )

Jibo nexweşîyên: 1- Bronşît 2- Grîb, 3- Persîf (şobe)  4- Edavên (kul û birîn) nava dev, qirik û goştê diranan. 5- Edav, xwîn û êşên ( qolincên ) ji rûvik, gulçîsk (gurçik), mexde. 6 - Kul û birînên li ser bedenê. 7- Mîzê pak dike. 8- Sîngê nerm dike û belxemê derdixe 9- Jibo nexweşîya sedefê, baş e.

Berhevkirin, û xebitandin: 1- Pel. 2- Kulîlk 3- Qurm (dar). Dema pel û kulîlkên Hêroyê  hêjta geş nebûne ( venebûne- ber bi vebûnê)  bên berkevkirin.  Lê Qurmê

wê payîzê  tê berkevkirin û  hewceye  bi kêmanî du salî be. Kulîlk, pel û dar siberê de tên xişkirin û dara wê tê hêran.

Derman:  Jibo edavên gurçik û rûvikan: 10 gr hêro (bizir be hêj baştire) bêxin nav 100 gr hingiv û bixwin. An jî jibo recifîna adaleyan û bêhêzîyê rojê 3 caran 2 gr hêro bikin nav hinek hingiv û bixwin.  

Şîrûb: Jibo birînên dev : 100 mg sîrke 10 gr hêroya hêrandî bêxin nav beroşekê bikelînin û xerxere bikin.

Çayê:  jibo rêyên avrêjê (mîz), kuxuk, nermkirina sîng û avêtina belxemê, 100 ml ava kelî, 10 gr pel, kulîlk an jî qurmê hêrayî bêxinê, li ser agirek kêm 5 deqan bikelînin, 10 deqan di demê de bihêlin û vexwin.

An jî 3 pil (qasê ku dikeve nav tiliya şahadê û beran) kulîlka hêro, nîv pil nêrgiz, hinek renda tûvilê (qaşilê) pirteqalên di avê de, 10 deqan bikelînin û biparzinînin, hinek şîr û şekir bêxin nav û piştî xwarinê qedehekê vexwin.

Melhem: Hinek hêroya hêrandî bêxin nav sîrkê. Jibo kulikên beden û pêvedana mêş, pêşû û haşaretên din li bedana xwe xin. Jibo sotinan, werimînan, qunêr, kul û birînên bedenê, hinek hêroya hêrandî bêxin nav dohnê zeytê û wek melhem rojê du caran li ser xin.

Hêrorûn: Qurmên hêroya ter hûr kin û bikelînin. Paşê di nav nîvişk te sor bikin û hêkan bişkênin ser. Hûn dikarin jibo tam xweşkirinê kulîlk û belgên hêroyê bêxin nav birincê, dagirtina balindeyên kolkan û nav dagirtina perasûyan (parsû)

Şîrêz (zemq):  Qurmê hêroyê di nava beroşek avê de bikelînin. Heta wek şerbetê tîr û zeliqok dibe û ji ser agir rakin. Ku hûn wê şîrêzê li ser zemînên xanîyên ax  xin, hûnê ji tozê û herîyê bifilitin. Her weha hûn wê şîrêzê li gor dilê xwe dikarin bikar bînin.

 Dermanxana Xweristê-2

   KARÎ

 KARDU (ARUM SPP )

  ARUM  MAKULATUM

B. Jîndar-Karî giyayek bi jehr e. Binkê wê wek patata ye, pelên wê keskê tarî, kulîlkên wê sor û binevşî ne. Di nêrkawê de fêqîyek wek morîkên sor çêdibe. Bejna wê 25- 50 cm bilind dibe . Di gelek dermanan de, tê bikaranîn. Xav (nekelandî ) nayê xwarin. Lê ku hişk bû, an jî hat kelandin jehra wê namîne. Di nav savar, birinc û xwarinên dew de tê xebitandin.

Madeyên têde: Akolîde, aronîn, konisîn, sponîn, nişadir (nişasta), madeyên bi dohn (rûn) û şîrêz ( zemq)

Kêrhatî : Agir kêm dike (dixe), xwuhdanê derdixe, laş (beden) rehet dike, rehên (jîy- damar ) laş hişyar dike (dibizivîne).

Bikaranîn: Jibo bawesîr, kuxik, ta, kevir û xîz (qûm) ên nava kîskê mîzê û gulçîsk

 (gurçik) an,  jibo tirşbûn û êşa mexde û mêlakê (cerg- kezeb),  jibo Qebizbûnê û nexweşîyên pisîkolojîk, depresion û bêtebetbûnê (sinir), derman jê tên çêkirin.

Xwe bi xwe bikaranîn:  Ji reha wê bi qasî libek genimok ( garisê stenbolî- garisê misrî –gilgil -genimşamî ) tê herişandin û bi tasek avê re tê vexwarin. An jî, bi kevçîyek şîranî rehên wê bê qutan (herşandin) di nav 300 gr ava sar de 8 seetan bê sekinan din. Paşê bê parzinandin. Rojê sê caran piştî xwarinê fincanek qehwê jê bê vexwarin. An jî, ji wê reha herişandî danin ser cihên êşa mexde, rûvîkan û cihên peçiftî (werimî) . An jî, ji wê reha herişandî 1­/10 îspîrto tev bikin û li cihê bawî û qûnêrê xin.  

Lê divê ji qirarê (dozajê) zêdetir neyê xebitandin. Ku hat xebitandin wê bibe sedemê mexdeborînê, vereşandin,  gêjbûn, serêş û  navhinavçûyînê (virikbûnê).

Dermanxana xweristê-1

B.Jîndar- 24/05/08-Colemêrg-

Xwendevanên birêz! Berî niha bi heyamekê me di Lotikxanê de di bin sernivîsa PiNCARÇIN de navên hinek pincaran weşandibû. Herweha me gotibû li gor derfetan emê li ser wan hebo, hebo binivîsin. Vaye em gotina xwe bi cî tînin û di bin navê DERMANXANA  XWERISTÊ de wek rêze nivîsên li ser pincar û gîyayên derman radigehînin we xwendevanan.  Di van rêze nivîsan de, emê dîmen û agahdarîyên li ser pincar wek: Li kîderê şîn tê, çi wext şîn tê, çi xwarin jê çêdibin, madde û mîneralên di hundurê wan de çine, ji kîjan nexweşîyan re dermanin, mirov wê wan dermanan çawa û çiqas bi kar bîne, çayê, tentûr, melhem û şirûba wan çawa çêdibe, mirov dikare çawa biparêze û hwd. we agahdar bikin. Heke di vê xebatê de em bişên bibin alîkarvanê we û xizmetek biçûk ji bo miletê xwe bikin, emê pê dilxweş bin.

Ma em ci bibêjin. Pêşkêşkirin ji me pêkanîn ji we. Lêre ji nişka va serpêhatîyek hat bîra min.

Dema ez nû çûbûm Almanya, devera ez lê dimam nêzîkî  Logerîcha bajarê Kolnê bû . Mîr Cimşît Bedirxan (Kurê Mîr Celadet Bedirxan)  jî di nexweşxana Longerîchê de serokê doxtoran bû. Kêyfa me gelek ji hevre dihat. Ji ber ku malbata wî li Berlîn bû. Ew bi tena serê xwe li Koln dima. Lewre dema ku vala dima li kusîya ( vw ) xwe suwar dibû û dihat serdana min.   

Carekê ez bi nexwşîya xirab ketim.  Ez çûm nîk Mîr Cimşît Bedirxan, min rewşa xwe jêre got .  Wî derzîyek li min xist û got:  Qet netirse pismam, tiştek nabe. “ Kutan ji te, xweşkirin ji min”.

Vêcar ev jî mesela dermanên me û xwendevanan e . Bi avnehîya Dermanxana Xweristê, hûnê ûmrekî dirêj û lotikên şidîyayî bavêjin.  Hema bixwin,vexwin û lêxin. Ez bi vê wesîla Dermanxana Xweristê Dr Mîr Cimşît Bedirxan bi bîr tînim. Bila gorbihuşt be.

Lûş-Allîûm Ûrsînûm

Me berî çend rojan di nivîsa Pancarçin de navên hinek pincaran dabû û me gotibû li gor destkevtîyan emê li ser wan hebo hebo binivîsin û ragihînin xwendevanên Lotikxanê.  Lûş an jî Lûşî – Lûşe  Lîş . Hem pincare, hem jî dermanek nestêle (bêhempa) ye.  Li cihên 1700 m bilinttir şîn tê. Bejna wê 40 cm e.  Bêhna wê wek ya sîrê ye. Hemi maddeyên di nav sîrê de hene di nav Lûşî de jî hene. Lê Lûş ji sîrê hem bihêztir, hem jî bikêrhatîtir e. Belgên wê pahn û dirêjin. Nêrka nava wê wek ya pîvazê ye. Herweha gopika (paxuxe) wê jî wek ya pîvazê ye. Di nav keskatîyan de yek ji ewên mizgînîya biharê dide Lûş e. Di mehên nîsan û gulanê de belgên (pel) wê tên çinîn.. Tê gotin ku dema hirç ji xewa zivistanê radibe, ji kuna xwe derdikeve, ji bo ku reh (damarên) wê vebin û xwîna dîlê wê baş tevgêrê bike, berê li Lûşê digere û dixut.  

Alman ji Lûşê re dibêjin Barlauch. Tirk jî dibêjinê Ayi sarimsaxi.

Kêrhatinên wê:

1- Ji bo çermê mirov civan bimîne.

2- Ji bo pirzikan 3-  Ji bo hiş (zêhn ) vekirinê.

4- Ji bo sîstema givirînê ( sîndirm) .

5- Ji bo kurm havêtinê û rûvî paqijkirinê.

6- Ji bo nexweşîyên kalemêran, ku ji bêbizavî (bê hereketî)  peyda dibin.  Wek : Hişkbûna damaran, hêdîlêxistina dil, dewqçûn, bêxewî û serêş ê.

7- Ji bo kuxikên kronîk û zehmetîyên danûstandinên bêhnê.

8- ji bo nermkirin û dawîanîna belxema sersingê.

9- Ji bo pişikê.

10- Ji bo gurçik û paqijkirina rêyên destavxweşkirinê.

11- Ji bo navhinavçûyîna (virk) kronîk bisekine.

 12- Ji bo baştir xebitîna dil.

13- Ji bo mad.

14- Ji bo îştahvekirinê,  ji bo ba (romatîzma )  û hwd.

Bikaranîn:  1- Jêçêkirina xwarinan. 2- Tentûr. 3- Şirûb .

1-    Bi gezing (gezgezok ) spanak, alo û pincarên mixlê jê çêdibin re çêkirina mixlê.  

2-    Wek sos: 100 gr Lûş 50 gr kakilê gûzan, bindek, an jî fitik, du kevçîyên dohnê zeytê û hinek penîrê qeşer an jî penîrek din. Hemîyan di mîkserê de bihêrin, li ser meqerne, an jî li ber goşt û mirîşkan wek sos û pêxwarin bi kar bînin. Herweha mirov dikare wê sosê li ser nanê nîvişkirî bide.

3-    Wek: Bexdenozê hûr bike, li seletan û hemi xwerinan werke.

4-    Birinc, savar û xwarinên ji dew çêdibin jê çêke. Lê divê ji bo ku mîneralên hidurê wê berze nebin, berî xwarinê bipêje, paşê bêxê nav xwarinê û kelek din bidê.

5- Bêxe nav seleta mast (cacix).

Tentûr - derman: Belgên wê bikin nava şûşên avê, lê nedewisînin. Tûjî ser qanyaxek bi qalîte bikin û derê wê bigirin. 14 rojan  danin ber tavê (roj ) an jî cihek germ. Car û baran bişilqînin. Pîştî 14 rojan biparzinînin û 10-12 dilopan berdin nav hinek avê, rojê 4 caran vexwin. Ji bo hemi nexweşîyên me li jor nivisîn derman e.

6- Şirûb :  Kulmek belgên Lûşê bêxin navberoşekê, du şûşên avê ya şeraba spî berdin ser û bikelînin, paşê bipazinin . Jibo tam xweşkirinê, hinek hingiv an jî rêçalê pê dakin û vexwun. 

Paraztin:  Hûn dikarin Lûşê hişk bikin, lê wê demê piranîya mineralên nava xwe winda dike. Hûn dikarin bikin kîsan û bêxin cemedxanê. Herku hûn hewce bin têra xwe jê derxin.

Bijîşkê Swîsrî yê  li dinyayê bi nav û deng Herbalist Konzle,  di derheqa Lûşê de weha dibêje: Lûş tevahîya bedenê paqij dike. Madeyên qirêj yên bi inat tavêje der. Xwînek temîz û bi sihet çêdike. Madeyên jehrî dikuje û tavêje der. Li ser rûyê erdê çi gîya û pincar wek Lûşê nikarin bandorek erînî li ser mexde (mad ) rûvik û paqijkirina xwînê  bikin. Xortên Lûşê bixwin wê wek keprek (çardax)  ji gulan geş bibin û wê wek qozek –gûzek dara hevristê (çam) ya li bin tavê zexim bibe.

Vêca gelî Kurdan! Heta ji we tê Lûşê bixwin. Li nav baxçên xwe û balkonan biçînin belkî şîn bêt. Heke şîn hat hema bixwe, vexwe, lêxe û lotikan bavêje. Heke şîn nehat hûn û talihê xwe.

“Ji eslîyan bipirsin ji bêeslan bitirsin"

Bavê Jîndar-22/05/08- Colemêrg

Jîrkîyên gelîyê Culemêrgê, yên Çemê Ezo, cerdevanên dewleta Tirko ne. Lê wan dawetek lidarxist, mirov digot qey ne dawete lê festîvalek kulturî û pêşangehek libas (cil û berg ) û kelepûra Kurdî ye. Di dawetê de zilaman şal û şepik, jinan jî kiras û fistanên bi rengareng wek kulîlkên ku wan çîyan dixemilînin dicilvilîn, li xwe kiribûn.

Herçend tiştên wan yên nebaş û xirab jî hebin, lê di warê parastina ezman, ( ziman) cil û berg, rabûn û rûniştina Kurdewarî û parastina kelepora ji bav û bapîran mayî , ku digehînin neslên nûhatî, em bejna xwe ditewînin.  Axaftina muxtarê wan Mehemedê Reşo ( Memet Adiyaman)  di dawetê de kirî,  çilobûn û çawabûna wan bi awayek vekirî radixe ber çavan. Muxtar di axaftina xwe de weha gazî Xortan dike: Kelepor û adetên bav û bapîran gelek giringin. Bê goman tiştên ne li cih, xelet û nebaş jî têde hene. Bila tiştên nebaş biçin û neyên (hew bên) . Lê gelek tiştên nirxbilind û pîroz hene ku bi awayek aşkera çand û hebûna me radixin ber çavan. Divê em wan biparêzîn û berze (winda ) nekin. Xortîno! Çi dibe bila bibe, divê em wan zindî û jîndar bihêlîn.

Vêcar niha em destê xwe danin ser wijdanê xwe û bibêjin:  Ev cerdevan çand, ezman, cil û berg, adet, rabûn û rûniştina Kurdewarî  zindî dihêlin, an jî ew kesên ji xwe pêve çi kesî Kurd nabînin, di sih salan de sih gotinên Kurdî hîn nebûne û di jîyana xwe de carekê bi tenê jî cil û bergên Kurdî li xwe nekirine? Adetên Kurdî  wek tiştên paşverû dîtine û li dij sekinî ne. Jibo jiholêrakirina wan, çi ji destê wan hatibe nehevişandine.  Û ji bapîr, dapîr, xal, mam, xalet, bav, dê, xwişk û brayên xwe re heval dibêjin. Îcar kî welatparêztir û Kurdtir e qardaşim? Çi dibe bila bibe, kesên esilzade her vedigerin ser eslê xwe. Ji ber ku, xwedî asalet in. Lê yên bê esil, dixwazin eslîyan jî, bê esil bikin. Ji ber tiştekî wan ku jê şerm û fihêt bikin nîne. Ne hewceyî  zêde dirêjkirinê ye. Hema li vîdeo û dîmenên dawetê binêrin, du deqîqan bibonijin û biryara xwe bidin.

---------------------

Li Kurdistana azad fihûş-2

Bavê Jîndar- 18/05/08- Colemêrg-

Di nav van bîyanîyan de du milet hene ku pîsîtî û gemara dinyayê  tevahî li ba wan e. Li herderên dinyayê belav bûne. Pîsîtî, gemar û qirêja  xwe jî bi xwe re birine wan welatan. Di nav welatên bîyanî (xerîb ) lê zêde ne; kêsên herkes jiwan aciz in û naxazin di welatê wan de bimînin, ev herdu milet in. Ew jî  Tirk û Pakistanî ne. Van herduwan jî li Kurdistanê hîmên xwe danîne. Lê yên herî xurab Tirk in. Devera Tirk bikevinê, li wê deverê dizî, hîzî, bênamûsî, ruşwet, gendelî, hîlebazî, xapandin jî dikevê. Dera Tirk bikevinê (çi bi xweşî – çi bi nexweşî ) êdî zû bi zû jê dernakevin. Wek kênca (kene - dirnî ) qûna dewaran in. Ku çengalên xwe avêtinê,  êdî tu kes nikare bêyî kuştin wan ji wir derxe. Her devera bikevinê, li wir hêdî hêdî binecih dibin û Tirkîyekê lê çêdikin.

Li hemi welatên Ewropa binêrin. Tirkan çi kiriye, çawa li wir bi cih bûne û çawa exlaq, pîsîtî, gemar û qirêja xwe xistine nav Ewropîyan. Ewrûpî jî kirine wek xwe. Vêcar li Kurdistanê rewş gellek xurabtir e. Ji ber ku li ber çavên Tirkan bixwe ew der berê yawan bû û nihajî bi wî çavî lê dinêrin. Kurdan jî Tirk dizanin. Bixwe Tirkên ku li Kurdistanê dixebitin ji % 80-90 ê wan ajan, sîxur, tîmên taybet ê MÎTê û hwd in. Li ser navê Kurdayetîyê tişekî qebûl nakin. Lewre jî jibo kirêtkirin û xurabkirina Kurdistanê çi ji destê wan bê nahevişînin (şûnde nahêlin). Dema mirov li civata wan rûdinê,  sohbeta wan hertim li ser bênamûsî, hîlebazî, xapandin û ji xwe pêve neecibandina kesên din e.

Başe mirov wê çawa bişêt rê liber van arêşeyan bigire?  

1-    Divê berî hertiştî li bajarên mezin di bin kontrola hikûmetê de kerxane ( kîrxane-  avahîyên  şehwet temînkirinê)  bên vekirin. Çawa be rojek ji rojan wê bên vekirin. Ne îro be bist sal din şûnde wê her vebin. Hewcedarîyek xasma jibo welatên bîyanî têde. Ma çima ne niha? Ji berê de dibêjin:“Hindî zûtire  çêtire.”

2-    Hewceye hejmara bîyanîyan bê kêmkirin. Li şûna wan, kesên 50 salî kêmtir ku heta êvarî li nava sûka Dihok, Hewlêr û Silêmanîyê digerin, li ber dîwaran rûdinin û tizbihan dikêşin, bên xebitandin . Yên bê sebeb nexebitin, mehanîya wan (miaş) bê qutkirin (birîn). Yên ji 50 salî berjortir jî, divê hikûmet, şitil, peyîn  û pezan bidinê û li gundên xwe bi rêncberîyê ve mijûl bibin. Heqê kesî nîne ku bê ked, bê kesp û gîandan malê milet bixut.

3-    Bîyanî dikarin bi malbatên xwe ve li Kurdistanê bimînin. Lê divê bi qewil ( konturat ) be . Ew qewil jî divê ji du salan zêdetir nebe. Piştî du salan hewceye şeş mehan ji Kurdistanê dûr bikevin û piştî dûrketinê dikarin dîsa du salên din bimînin. Hewceye zarokên wan jî Kurdî bixwînin. Divê çi heqê wan yê xanî, erd milk û dikankirîn û vekirinê tunebe.

       Divê Kurdên parçeyên din jî nikaribin erd, xanî û milkan bikirin. (Derveyî yên di parçeyên din de jîyana wan di xeterê de ye ). Ji ber ku ew erd û ax heqê Kurdên başûr e, bi xwîna wan hatiye avdan û standin. Heqê çi kesekî din têde nîne. Heçî vî heqê wan ji wan bistîne û bide hinekên din, ne dînê wan, ne îmana wan, ne jî wijdanê wan heye. Ew ne bi tenê erd, her weha xwîna şehîdan jî difroşin û hûn sax!

Xweristê jî lotikek li me xist

Bavê Jîndar-17/05/08-Colemêrg-

“ Em çi bêjin û çi beyan kin, derdê dilê xwe eyan kin.” Ev gotinên kê ne ez nizanim. Tiştê ez dizanim, di medîhek ku li ser Şêx Seîdê kal tê gotin de derbas dibe.  Birastî jî em êdî nizanin emê li ser kîjan bûyeran binivîsin. Herroj bûyer û qewimandinên nû çêdibin. Derd, kul, keser û arêşên me ewqas pir bûne mirov tê de heyirî dimînit. Mirov nizanit kan wê kîjan arêşê bigire serî û kîjanê bihêle jibo dumahîyê.

    Jiber zêdebûna arêşan pişta me qop bûye û em di bin de fetisîne. Li gor nûçeyên herî nû, tê gotin: Niha li bakurê Kurdistanê derdê herî mezin xweguherîna xwezayê ye. Ji ber vê xweguherînê îsal befr û baran kêm barîyaye,  piranîya bîrên avê zuha bûne an jî ava heta niha têr dikir niha têr nake. Li bajarên wek Dîyarbekir, Mêrdîn, Ruha, Entab, Sêrt û Hwd. Ji ber tunebûna avê 15 milyon dolim erdê çandinê  zuha bûye. Rewşa xwedîyê erdan û cotkaran, di xeterê de ye. Her weha paleyên di wan zevîyan de kardikin jî bê kar mane.

   Bixwe jîyana xelkê me yê wan deveran, di binê sînorê birçîbûnê debû. Heke jê re çareserîyek neyê dîtin, wê bikeve sînorê mirinê. Wê nexweşîyên wek tîfo, tûfûs û kolera peyda bibin. Bixwe daxwaza dewleta  Tirko û hevalbendên wan ev e. Bi şer û kuştin nikarin me bibirînin (koka me biqelînin- tune bikin), wê bi heceta zuhabûnê û nexweşîyan derba herî dawî li me xin. Me berê jî çend caran qala xurabkirina xwezayê kiribû. Lê kesî guhdarîya me nekir û wer xuya dike herkes di ser guhê xwe re davêje. Qey gotin: Lotikxane malperek qeşmerîyan e û qeşmerîyên xwe bi me dike. Lê vaye derdikeve holê ku tiştên Lotikxane dinivîse heke bi qeşmerî jî bin, lê ji gelek ronakbîr û rewşenbîrên qure û kepbilind, dûrbîntir û rastgotîtir in. 

   Her çend me zanîbû Tirk, Ereb û Ecem dijminê me ne, lê qet ne dihat bîra min wê rojekê  xwerist, xweza û xuda jî bibe hevalê van zaliman, dijminatîya me bike û lotikên xurab li me xe.

   Gelî mêr, bûk û jinên Kurdan! Herçend mirov nikaribe şerê xweristê bike jî, lê mirov dikare xwe jê biparêze. Di vê dema me de, tiştê herî giring av e. Ji % 80 ji laşê mirvan bi avê hatiye afirandin. Lewre avê berbivala bernedin. Heta ji we tê, kêm bixebitînin. Dewsa hûnê avê berbivala berdin û fizûlî biherike; bi wê avê, hûn dikarin li ber derîyê xênî, di balkon û eyanên xwe de kulîlk, bexdenoz,  pûng,  pîvaz û bacanan  biçînin . Hem wê rewş, dîmen û dîtara xanîyê we xweşik be,  hem wê ji we re mijûlahîyek (hobî ) çêbibe.  Hûnê ji mêşan bifilitin, oksîjena we zêde bibe, wê pêxwarina we jî jê derkeve.

   Ji me gotin. Hûn dikin an nakin hûn bi kêfa xwe ne qurban

Kampanya pezxwedîkirinê

Bavê Jîndar-15/05/08-Colemêrg-

  Dewleta Tirko ji bo ku jiyana Kurdan lewaztir bike çi ji destan tê nahevişîne. Ji bona wê hemî rê û rêçikan dixebitîne. Niha jî bi heceta şerê çekdarî zozan û gelek deverên din yên pezçêrandinê qedexe kirine. Bi vê hecetê dixwazin ew çend pezên mane jî bi vî awayî telef bikin daku hinek Kurdên din jî cih û warên xwe biterikînin û berminet bibin. Dewlet jî li gor dilê xwe wan bi kîjan alî de bajo ew jî  wî alî de biçin.

Li deverên zozan û çîya, her kerîyek pez hewcedarê çend şivanan e. Serşivan, 2-4 şivan, şivanberx û heta beranberdanê şivanê beranan. Lewre jî bajarê Geverê (yuksekova ) cihê civanê şîvan û xwedî pezan e. Hersal buharan kesên li şivanîyê digerin tên Geverê. Xwedî pez jî tên ji wir ji xwe re şivanan digirin. Îsal jî wek hersal nêzî 50 şivanan li Geverê xir bûne (civiyane) lê ev bû nêzîk heyvekê (mehek) ye li Geverê li benda xwedîyên pez sekinî ne . Lê jiber qedexê kes şivanan nagire û pezên xwe li dora gund, li nava zevî û dûrûngehan de diçerînin. Heke weha biçe ew pezên mayîn jî wê jiber tunebûna çêrê telef bibin, li deverê xelahîya goşt rabe û pir biha bibe.

Ji bona rêlibergirtina vê sîyaseta dewletê, buhabûna goşt û telefbûna pez, em wek Lotikxane vê sîyaseta dewleta Tirko portesto dikin, qûna wan dax didin û kampanya pezxwedîkirinê vedikin.. 

Bang û pêşneyarên me ev in: Herkesê xwe Kurd dizane û ji gundê xwe, ji bajarê xwe, ji welatê xwe, ji malbata xwe û ji eşîra xwe hez dike; herkesê hezkirina heywanetan pêre heye, herkesê xwedî wijdan, xwedî mal û xanî , xwedî hiş û aqil, welathiz, welatparêz, demoqrat, xwedî dîn û îman, ji xwedê bawer, ji xwedê bi tirs û nimêjkir, bila pezekê, berxikekî yan jî karikekî xwedî bikin. Hûn dikarin vê –wî  pezî di eywana xwe de jî xwedî bikin. Ew nanê jiber we dimîne, ew tûvilên dikakan ( zerzewat) û tûvilên fêqîyan (fêkî) hûn bidin wî heywanî, ewê bi rehetî pê xwedî bibe.

Faydên xwedîkirina pez:

 1- Hûnê bi xwedîkirina wî pezî sîyaseta dewletê protesto bikin û bi wan bidin zanîn ku heger ew cihên çêreyê pezên me li zozan û çîyan qedexe bikin; emê jî li eywanên xwe vî pezî xwedî bikin.

 2- Di hemî dînan de xwedîkirina pez tiştekî pîroz e. Xuda xêrek mezin jibo mirov dinivîse . Lewre jî piranîya Pêxenberan şivanî kirine. Ma kî dizane belkî xudê jibo xwedîkirina wî pezî gunehên we efû jî biket.

 3- Wê goşt erzan bibe.

 4 – Hûnê goştê xwe yê Qurbanê, yan jî yê qeylê (qîle) jê derxin wê diravên (pare)  we di bêrîka we de bimînin û ji xwe re bidin bi hewcedarîyek din.

5- Wê kêyfa zarokên we jê re bê, hem ji we re hem  jî ji zarokên were mijûlahîyek

(hobî) çêbibe.

 6-Wê hezkirina wî –wê heywanê û heywanên din bikeve dilê we .

 7 -Bi hezkirin û xwedîkirina wê heywanê hûnê stresê bavêjin, wê acizahîya we kêm bibe û hûnê wijdanen rihet bibin.

 8-Wê dilê we hem bi malbat, hem jî bi derûdora we xweştir bibe û hûnê xwe rehettir bibînin.

Dê hilon! Roj roja pezxwedîkirin û protestokirinê ye .  Bila herkes xwe bilezîne û vê kanpanyê ji dost, nas, heval û hogirên xwe re ragihîne. Lotikek pir rengîn û dengîn  li dilnexwazên Kurdan xîne. Ji me gotin qardaşim. Îcar hûn dikin an nakin hûn û wijdanê xwe.

Fihûşa li Kurdistana azad-I

Bavê Jîndar- 12/05/08-Colemêrg-

Di van heyamên dawî de, di hinek marperên Kurdan de qala fihûşa li Kurdistana azad wek xeber tên weşandin. Li ser bextê wan malper û niviskaran be, dibêjin: Heta niha 10 000 keçên Kurdan perda keçinîyê dane dirûtin. Ducar ewqas jî di rêzê denin, li benda dirûtina perdê ne. Tiştê balkêş ewe ku kesên van tiştan dinivîsin tenê wek nûçeyekê belav dikin. Çi kes qala sedem û çareserîyan naket.

Li gor min hewceye kesên xwe ronakbîr û rewşenbîr dizanin, li ser wan ferze sedemên vê arêşê derxin holê û çareserîya wê jî peyda bikin, bi vî awayî hem vatinîya xwe ya rewşenbîrî bicîh bînin û hem jî bibin arîkarvanên hikûmeta xwe. Heke ne wusa be, ew nûçe dibin rexneyên kirêtkirinê.

Herçend wek Lotikxane ev ne karê me be û em ne bisporên van karanin jî, lê ev lotik jî bû qismetê me. Emê jî li gor têgeheştin û zanebûna xwe sedem û çareserîyan rabigehînin xwendevanên lotikxanê.

Dibe ku hinek kes van dîtinên me bigehînin rayedarên hikûmeta Kurdistanê. Ew jî van dîtinan bigrin micidahîyê (Cidîyetê ) û rê liber van arêşeyan bigrin. Herçend wek Kurdek bakur çi heqê min nîne ez xwe têkil şolê wan bikim.  Lê wek kesek di Şoreşa Gulanê de hinek keda wî derbazbûyî,  van kirêtîyên dibin layîqî vî welatê ku li ser wê bingeha Şoreşa Gulanê hatîye damezirandin nabînim. Lewma jî mafê min heye ez carnan di derheqa hinek tiştan de bi dîtinên xwe ve bibim alîkarê serrastkirina van xeletî û kirêtîyan.  

Başe, gelo sedemên vê fihûşa ku li Kurdistana azad dibin çine?. Heke em hewcedarî,  dûrnebînî û tunebûna sîyasetek jibo bîyanîyan a hikûmeta Kurdistanê bidin alîyekî, sedema herî mezin û bingehîn bîyanî ne, bîyanî ne û dîsa bîyanî ne. Li her deverên dinyayê ku bîyanî ketinê li wê deverê û welatî bêexlaqîya namûsê û fihûşê dibe tiştekî xweristî (surîştî ). Jiber ku seks mihtacîyek hemû ruhberane, ev li ba  “mêşan heta dewrêşan” hewcedarîyeke ku jê nayê revîn. Her ruhberek bivê- nevê  mecbûre xwe di vî warî de bi avayekî tetmîn bike.

Jiber ku li Kurdistanê kerxane nînin, bîyanîyên Kurdistanê yên wek leşkerên Amerîkî, Koreyî û hwd. kesên jibo kar hatine wek Pakîstanî,Hindistanî, Tirk û hwd jî muhtacîya wan bi xwetetmînkirina şehwetê heye. Xasma piranîya wan bîyanîyan zilam in. Gelek ji wan tên bi salan li Kurdistanê bi ezebî (bêxezan –jin ) dimînin. Jiber ku ker û mehîn nemane,  bi tirinbêlên toyota û monîkan jî ev şehwet nayê şikandin.

Tiştê di dest wan de dimîne:

1- Destkêş

2- Hevdu îdarekirin

3- Bi zarokên nêr re  xwe tatmînkirin

4- Bi awayekî xwe gihandina jin, bûk û keçan (qîz ) .

Her weha jin bûk û keçên Kurdan jî  li henberê wan bê dil û xwestek nînin. Jiber ku zaafek mirovan ya seksî, li hember  mirovên bi reng, şikil, şemal û tûkên (tîp ) din heye. Ev zaaf jî tiştekî xwezayî ye. Çawa dilê mirov dibije fêkî, zerzewat û pincarekî bi reng û şikilekî din, her wisan dilê mirovan dibijin kesên reng û şikl û şemalên din. Û mirov dixwazin bi wan re razên. Çi jin be, çi jî mêr be, ev nayê guhertin. Û jibo herkesî jî derbaz dibe. Dema mecal hebe wê biceribînin.

Îcar bîyanîyên Kurdistanê jî hemî reng, şikil û şemalên wan cuda cuda ne. Hinek reş in, hinek çûr in, hinek zerê vekirî ne, hinek sor in, hinek esmerên tarî ne û hinek spî ne. Ev hemî cûre reng û şikil bala jin, keç û bûkên Kurdan jî dikêşin û dilê wanjî dibijê û dibe sedemê fihûşê.   

Wê bidome.

Cûlemêrgî û gelêş

Bavê Jîndar-09/05/08-Cûlemêrg-

Dema Cûlemêrg tê gotin, tiştê pêşîn têt bîra min  gelêş û gemarîya bajêr e. Ew bajarê ku ji alîyê herkesê ku dibîne û dibêje: “ Swîsra Kurdistanê ye, lê bê xwedî û xudan e”.  Dema mirov diket bajêr tiştê ewil li ber çavê mirov diket  gelêşa ( çop - zibil) ser rê bû. Wê dîtara xurab berî ku mirov bikeve bajêr, di derheqê wê de agahdarî didan. Ji heftê salan berjortir bû ku bajar di wê rewş û dîtara xurab debû.

Lê şikir ji xwedê re, niha serokê şaredarîya bajêr Kazim Kurt û Midûra Daristanê  xatûn Ayşe Okay dest dane hev bajêr ji wê dîtara xurab azad bikin. Li gor  fesad û fitneyên kolanên Cûlemêrgê,  cihê gelşê hilanî ne. Şaredarîyê erdê wê daye rastkirîn. Daîra daristanê jî wê çarsed şitilên dara hevristê  (çam ) lê biçînin û dîtareke xweşkok bidin bajêr.  Mala wan ava û destên wan xweş be . Wan bi vê kirinê hem li pey xwe dîyarîyek nemir jibo Cûlemêrgê hêlan, hem jî navê wan bi başî ket dîroka Cûlemêrgê. Heta ew  dar û daritankok hebin, wê navê kek Kazim û  heka ( xwîşka mezin - bervajîyê kek) Eyşê de bijî.

Aha dinya ho ye! Kesên tiştên baş jibo milet û welat bikin wê navê wan jî bi başî bikeve dîrokê. Kesên tiştên xurab bikin jî bi xurabî... Ango; “ Baş kiro li xwe kiro xurab kiro li xwe kiro “. 

Hûn her bijîn heka Eyşê û kek Kazim! Destên we sax bin. We Lotikek hêja avêt, bila lotikên we yên bi vî avayî  domdar bin.  Ji bîr nekin hûn ne tenê ne.  Lotikxane li pişta we ye.  Bi avnahîya ( Hezkirin –destûr ) Ahura  Mazda  emê hêj  zehf Lotikên dijwartir û şidyayîtir bavêjîn û hûn sax!

Garan

Bavê Jîndar-13/04/08-Colemêrg-

Di van çend mehên dawî de, li Tirkîyê gelek tevlihevî û arêşeyên bê ser û şûn hene.Herroj girseyên cûrbecûr derdikevin kolanan meşan û xwepêşandanan dikin. Di meş û mitîngan de pevçûn çêdibin. Lê ya herî xurab ewe kes nizane ka jiboy çi van pevçûnan dikin û armanca wan çiye. Her ku diçe di nav girseyan de dijminatî kûr dibe. Serê wan tevlihev bûye êdî hew dikarin bifikirin. Xêrnexazên girseyan ew ji girsetîyê derxistine, wek garanê berê wan kurde didin girse jî di wî alî de diherikin.

Mixabin li Kurdistana bakur ew rewş ji zûde destpêkiriye. Ev bi dehan salin hinek celebên xêrnexwazên Kurdan rê li ber girseyên Kurdistanî berze kirine, hiş û aqilê wan tevlihev kirine, wek garanê berê wan bi kîjan alî de didin girse jî wek garanê di wî alî de dimeşin. Bi dilê xwe yê saf, bi nezanî bivir û lotikekê li pîyê xwe dixin.

Bêgoman dema garan hebe wê gavan jî hebe. Di nava garanê de jibo lotik û zirtikan wê çend golik hebin. Jibo şer û pevçûnan çend mocik, conga û boxe hebin . Jibo dotinê çêlek hebin. Jibo suwarîya gavan çend ker hebin. Jibo êrîşên bên garanê û gavan, çend seg hebin. Jibo mal bi mal gerîn û berhevkirina nanê gavan jî çend biçûk (zaro) hebin. 

Dema rewş ev be, gavan kîjan alî de bixwaze berê garanê bi wî alî de dide, garan jî bi wî alî de bazdide. Heke gavan berê garanê bide serê zinarekî û wan di zinar de werke, wê garan xwe ji zinêr jî bavêje, û bi safîya xwe bedena xwe gorî gavan bike. Lotikek cangorî li xwe xe.  

De vêcar hûn xwendevanên Lotikxanê rewşa girseyên Kurdistanê û garanê bidin ber hev, ka gelo hûnê çi ferq û cudahîyê di navbera wan de bibînin.

Meqerne û rewjî

Bavê Jîndar-10/04/08-Colemêrg-

Ev bû heyamek dirêje hinek alî gotina meqerne û rewjî (komir) di devê xwe de kirine benîşt, dicûn û her dicûn. Vêcar cûtin bes nake, dikin peqoşk û dipeqînin.  Dibên: Deng (rey) ên AKP ê ji Kurdistanê sitandine hemî ji boy ku wan meqerne û komir li Kurdistanîyan belav kirine, lewre Kurdistanîyan dengên xwe dane wê partîyê. Êêêêh  brayên mino! Vî şerê lihevkirî ku bi destên we tê meşandin, xelk birçî hiştiye birçîîîî!!!!Bi serde jî hûn di bin navê alîkarîyê de peran jî ji wan distînin. Zarowên wan jî dibin kuştin. Ewjî têr nake, hûn di salê de di bin navê roja girtina filankes, roja ji dayikbûna bêvankes, roja jinan û bi gelek hacetên din bi zorê dikanên wan didin girtin. Heke negirin wan bi kûştin û sotina dikana wan tehdît dikin.

Ma sermîyanê wan çiye brê min? Hinek dikanên ku dikak ( zerzewat) û fêkîyan difroşin, sermîyanê wan 1000- 2000 YTL ye.  Ji ber ku ew serzewat û fêkî  jî ne yên xwecîh in û ji bajarên dûr tên,  bi rê de hinek jê xura dibin û yên mayî jî hewceye di roja xwe de bên firotin. Heke di roja xwe de nêyên firotin wê bên avêtin. Dema hûn xelkê mecbûr bikin ku dikanên xwe bigirin, malê di destê wan de pûç dibin û sermîyanê wan hemi ji dest wan diçe. Hûn bi kêmanî di salê de 5-10 caran dikanan didin girtin.

Madem hûn dikanan didin girtin, hewceye hûn xusar ( zerer û zîyana) wan jî bidinê. Heke hûn nedinê ewê birçî bimînin, tiştê di dest wan de dimîne dengê wan e. Wê jî kî bikire didin wî . Perên we ji ya Partîya Erdoxan zêdetirin. Lê hûn wan birçî dihêlin babam! Erdoxan wan têr dike. Ku Erdoxan bi meqerne û komirê dengan distîne, hûn jî birinc û fasûlyan bidin birçîyan ku rayên wan bo we bên. Hûn dibêjin: Emê hem we birçî bihêlin hem jî divê hûn dengên xwe bidin me. Tiştekî wusan nabe heval! Kî meriv têr bikê meriv degên xwe dide wan û ji wanre xizmetê dike. Ev di  xwerista mirovatîyê de heye û kes nikare vê bervajî bike.

 Li şûna ku hûn bibêjin:Xelk dengên xwe bi meqerne û komirê difiroşin, ji xwe bipirsin gelo çima? Ew xelk zarowê xwe, mal û canê xwe dide me, çima dengê xwe nade me?  Bersivê jî ez bidim: Ji ber ku ji xeynî deng çi tiştek wan nemaye bifiroşin û zarowên xwe pê têr bikin. Birçîne, birçî !!!!!.

Hûn wan têr bikin wê dengên xwe bidin we jî . Mirov ji du tîştan re nikare tehemûl bike. Serma û birçîbûn.  Ku herdû jî xelatên we ne ji bo gel, kî wan germ bike wê xwe bavêjin hinbêza wî, kî wan têr bike wê rûnên ser sifra wî û bikevin xizmeta wî.

We niha fahmkir ka ji bo çi gelên Kurdistana bakur dengên xwe didin AKP ê, meqerne û komirê qurban?

Rehetkirina mejî, ruh û bedenê

Bavê Jîndar-06/04/08-Colemêrg-

Me wek Lotikxane, gelek caran xwestîye ji gel û xwendevanên xwe re bibin alîkar. Me li ser dermanan, zarowên kolanan, parastina heywanan û xwerista Kurdistanê li gor îmkan,  zanebûn û têgihiştina xwe xwest bibin alîkar. Vê carê jî em dixwazin li gor tê gihiştina xwe û bi awayek pratîk rehetbûna mejî, ruh û bedenê bi xwendevanên xwe re par vekin. Wek insan, me hemûyan kêm zêde di zarotîya xwe heta temenê em gihaştinê gelek bûyerên neqenc û nelicî kirine.

Bixwe xeletîkirin, di xwerista mirovatîyê de heye. Kesek bê xeta jî nîne... Heke xeletîyên me nebin ewê tu tama jiyanê jî nemîne. Ji ber ku her xeletîyek li pêy xwe de  xweşîyekê vedişêre û ji bo ku em dersekê jê derxin û pê pêşbikevin hatine amadekirin. Heke xeletî nebin, emê bi çi ve mijûl bibin û wê çi tama jiyanê bimîne? Lê ev xeletî ne ji wanin ku mirov karibe bide der. Û her weha ev xeletî tenê ji alîyê me de tê zanîn (dibe çend kesên din jî zanîbin).

 Piranîya wan li dijî rabûn û rûniştina derdor û civaka em tê de dijîn in. Lewma ji tirsa ku civak pê bihese û wê dan û standinê ji me qut bike, em van wek razekê (sir) ji xwe re vedişêrin. Lewma jî, di hundirê beden, ruh û mejîyê me de dimîne û jê dernakeve. Hertim wek barek giran em kuda diçin ew jî bi mere tê û me gelek nerehet dike. Xewa şevan li me diherimîne. Heta em jê rizgar nebin wek bar û qupikekê ji me re giranîyekê çêdike. Ji bo ku em vî barî bavêjin ruh, mejî û bedena xwe jê rizgar bikin sê tişt hene.

1-) Dema kes li malê nebe derkevin ber eynikê, wê xurabîya xwe ji eynikê re bêjin.

2-) Herin cihek tenha bi dengek bilind ji xwe bi xwe re bêjin.

3-) Van xeletîyên xwe binivîsin ser kaxezê . Heke hûn bi nivîsa xwe lêkin ( imza xwe bavêjin) wê fermîyetek ( resmîyet)  jî jêre çêbe. Paşê wê kaxeza we nivîsî bidirînin û bavêjin.

Hûnê bi van kirinan gelek rehet bibin û xwe ji wî barî rizgar bikin.

Dibe hinek bibêjin: Hûn ji kur dizanin?

 Em dizanin!!! Ji ber ku me jî ceriban û me fayde jê dît. Lewma em bi we ra parve dikin. Hûn jî biceribînin û lotikek erênî li xwe xin. Ji me gotin. Hûn dikin an nakin hûn dizanin.

ÇEMÊ  ZÊ  PENGÎYA

Bavê Jîndar- 30/03/08-Colemêrg-

Ev bûn du meh in, li bajarê Hekarîya û navçeyên wê dewleta Tirko roj nîne ku arêşekê dernexe. Bi hinçeta qedexebûna Newrozê bi kêmanî bîst kes brîndar bûn, sed kes ketin bin çavan û kesek hat kuştin. Li ber çavê dinyayê milê zarowekî bi awayek nedîtî şikênan. Ew jî nebes bû, vêcar ava çemê Zê (Zap) pengiya. Lê kes mudaxale naket!

Ev bûn çar sal in dewleta Tirko ji bo firehkirina 2 km rê ezabê dide xelkê bajêr. Herçend du rêyên alternatîf hene jî, lê dewlet wan rêyan bi kar nayne. Her roj wê tirinbêl li ber pireya depîn çend seetan bisekinin da ku rê vebe û bikevin bajêr.

Niha jî ji ber peqandina qumberan zinar ketina nava çem, çem pengandine û wek bendavek xweristî li wêderê peyda bûye. Tesîsek bêhnvedanê û yeke asvaltdarêtinê di bin de mane. Heke ew biteqe, wê hem rêya navçeya Çelê, Bêşebab, Goyan û Şirnexê bê girtin û hem jî gundên wek Dizê ku piranîya zerzewat û fêkîyên xwecihî ji wir tên, bikevin ber avê û pûç bibin. Xelkên wan gundan wê xusarek madî a mezin bibînin.

Banga min ji bo wê partîya ku hero meşan û şeran li Hekarya dide kirin, ban dikin û dibêjin: Selam, selam Îmrlîye bîn selam ev e ku; Bila ji bo ku ev 4 sal in 2 km rê nayê vekirin û niha çem pengîya ye, rê hatine girtin û wê gel xusarek mezin bibînin, meşekê bikin û bibêjin: Vekin, vekin rêya Culemêrgê vekin!

Da ku em jî bibêjin: Vaye serê sih salane carekê tiştek pak kirin, lotikek camêrane avêtin û bi derdek Cûlemêrgîyan ve mijûl bûn. Xwezî !!!! Lê bi xwezîyan dest nagihe baqê kezîyan û hûn sax!  

Ala Medan, pîrozbûna agir û agirperestî

Bavê Jîndar- 20/03/08-Colemêrg-

Geli xwendevanên Lotikxanê,  vaye îsal jî cejna serxwebûn, berxwedan, azadî û yêkîtîya gelê Kurd Newroza netewî bi ser me de bi xweşî hat. Newroza we hemûyan û ya gelên Kurdistanê pîroz be. Lê emê vê carê li ser Newroz ê nenivîsin. Mijara nivîsa me wê pir bi kurtî be. 1- Pîrozbûna agirê Newroz ê.  2- Alaya împaratorîyeta bapîrên me Med an. 3- Agirparêzîya Kurdan. Hersê jî nirxên Kurdan yên pîroz in û girêdanên wan yên dîrokî bi hevre hene. Dibe ku ji bo hinek xwendevanên me bibe agadarîyek nû jî. Lewra me xwest em bi we re van agahdarîyan parve bikin.

Berî niha bi 7000 – 10000 salan bapirên me Kurdan Hûrî û Gutîyan li bilindahiya Çiyayên Zagros agir wek nîşana dilxweşî, dilgeşî û agahdarîya ragihandinê bi kar tanîn. Sumerên ku, beşek Gutîyên ji Çiyayên Zagros in, vê çand û nîşanê dibin deştê û li wir belavî xelkên deştê yên Samî dikin. Li gor dîrok û çanda Samîyan, dema tofana Nuh Pêxember radibe, keştî (gemî) ya wî li çiyayê Kurdistanê rûdinê, Nuh Pêxember weha dibêje:

” Ji bo keyfxweşîya rizgarbûna ji tofanê min heft caran agir pêxist. Ji bo xudayê ez tewanbarkirî û dîsa ez efû kirî jî min heft carên din agir pêxist.” Ev gotin di dîrokê de dibe yekemîn “ pîroziya êgir “ û bi nîvis wek belge ji bo mirovatîyê dibe diyarî.  Dema Zerdeşt Pexember li Çiyayên Zagros ola  xwe belav dike, wê çand û pîrozîya êgir ji bir nake û ji ola xwe re dike bingeh û merc. Di mahbeta xwe de agir dike sembola ronahîyê û tarî çirandinê .

Bi wî rengî di ola xwe de cihê herî pîroz dide êgir.

Dema Kurd Împaratorîya Asurîyan hildiweşînin û li şûna wê Împaratorîya Medan ava dikin, ala Medan ya rengên li jor sor,  li nîvekê spî, li jêr kesk, li nîvekê ( ortê ) de şêhrek zer, li  pişt şêhr nîvrojek, li jorê nivrojê tacek zêrîn dikin sembola xwe. Ji bo pîrozbahîya serketinê hildin jor, gelên heta hingê kole bûn azad dikin. Padîşahê wan Ferîdun weha emir dide û dibêje: “Agir pêxin! Ember û safranê pêyda kin da ku bêhna azadiyê li ser herkesî belav bibe”.

Berî niha bi 1300 salan ku hêzên Îslamî êrîş tatîn ser Kurdan û ola xwe bi darê zorê pê didan pejirandin, piştî têra xwe talan û xenîmet dibirin, gav şûnde vedigerîyan Kurd dîsan vedigerîyan ser ola xwe ya berê û derdiketin serê çiyan agir pêdixistin. Ji wan re digotin:” Em lêre ne, nemirî ne û li ser ola xwe ya berê ne”. Lewre miletên dijminên Kurdan ji bo ku Kurdan biçûk bêxin ew wek AGIRPEREST dinavandin.   Wek nimûne Xelîfê Ebasîyan Harûnreşît!

Dema çav li mezinên binemala Kurd ên ku saltenata wî diparaztin (Yehya û Cehwer) diket, ji wan re weha digot: “ Agirperestên weledê Agirperestan! Ew xwîna Erebên we rêtî min ji bîr nekiriye. “ Û bi vî rengî kîn û nefreta xwe bi rûbirû ji wan re vedirêşîya. Lê ya rastî ewe ku Kurd çi deman nebûne Agirperest (agir ji xwe re wek xuda radikirin lê ev ne hebandin e). Zerdeşt ev tişt bi awayek gelek vekiri gotîye: “ Agir ronahî ye, ronahî jî tarîtîyê ji holê radike. Ango ronahî zanabûn e, zanabûn jî tarîtî û nezanîyê ji holê radike...” Dersên ku em jê derxin: 1- Gelek ji me Kurdan wusa dizanin ku Kurd agirperest in, lê rastî ne wilo ye. 2- Divê em wek bapîrên xwe Medan ember û sefranê li agir bireşînin. 3- Di Newrozê de ala Medan jî hildin.

 Em vê Ala medan ji bo herkesê ku di bin ala Kurdistanê de Newrozê pîroz dikin dîyarî dikin û dîsa Newroza wan bi dil û can pîroz dikin.

Têbînî: Çavkanîya nivîsên di nava du nênikan de, ji pirtûka Nivîskar Îhsan Çolemergî ya “Mezopotamya  Uygarlixinda Hakkarî “ hatine standin

------------------------

Bandora xirabûna xweristê û xirabûna psîkolojîyê

Bavê Jîndar-15/03/08-Colemêrg-

Psîkolojî bi kurtî  zanistîya hiş (zêhn ) e. Ew bi ser tevgera hiş, ruh, lebat, bizav, livîn û tevgerên wan ve mijûl dibe. Du cureyên wê hene. 1- Ya neferî .   2- Ya girseyî . Ji ya girseyî re van salên dawîyê ya garanî jî tê gotin.  Bê goman wek me berê jî gotibû, em ne pisporên van karanin. Ya me tenê ewe ku em peyamekê bigehînin eleqederan. Bixwe ilmek bi serê xwe ye û bijîjkên wê yên xweser hene.

Me di nivîsên xwe yên berê de gotibû armanca xurabkirina xwerista Kurdistanê ji bo xurabkirina sinçî (exlaq) û pîsîkolojîya Kurdan e.  Xurabûna psîkolojîyê, nexweşîyeke. Ew nexweşîya xurabûna tevgera hiş, hest, bizav û lebitîna lebat û ruh e. Bi kurtî nîşanên wê ev in. Zû aciz bûn, teralî, di miqabilê bûyeran de bê awir man. Ezezîtî, xwe ji herkesî meztir dîtin, bawerîya xwe bi kesî neanîn. Ji xwe meztir û zanatir kes nedîtin. Di ser xwe re kes kebûlnekirin. An jî bervajîyên wan.  Xwe biçûk dîtin, bawerîya xwe bi xwe neanîn,  ji bo çareserîya pirsgirêkan hêvîya xwe bi hinekên din ve girêdan. Xwe ji bûyeran bide alî, ji hundur derneketin, bêdengî, fêrî madeyên tevizandinê, alkolê , qumar û hwd bûn.

Bê goman xurabkirina xweristê, ji cih û warên xwe veqetîyanê, xurabûna aborî, bêşuxulî, feqîrî, girtin, êşkence, di lêdanan de seqetmayîn, şerê qirêj yê li hevkirî, bonbebaran, herroj bihistina kuştîyên nas û xweyanî, birîndarbûna dost û nasan, herimîna namûsê, xurabûna sinçî, dizî, hîzî, xapandin, ji ber tunebûnê goştê xwe firotina dost û nasan û hwd. Evan bûyeran em hemî xistine nav stresê û nexweşîya psîkolojîk. Piştî ku mirov van tiştan hemîyan bibîne û bijî, ne mimkûne ku mirov bi vê nexweşîya psîkolojîyê nekeve û pîkolojîya mirov xurab nebe.

Bila çi sîyasetvan, ronakbîr, rewşenbîr, nîvîskar û kadirên me Kurdan înkar nekin, em hemî jî  nexweşên psîkolojîk in. Em hemî jî vê yekê dizanin . Lê li xwe mikur nayên. Narin ba psîkologan tedawî nabin, alîkarîyê jî ji kesî naxwazin û li çareserîyan jî nagerin. Heke ne wusan ba, piştî jihevbelavbûna Yêkîtîya Sovyetê (dervayî Apoyîyan) dîtinên hemû sazîyên Kurdan hema hema weke hev in. Eynî tiştî dibêjin.  “Hemû jî ji eynî birînê dinalin lê çima bi hewdû re ne heval in? “ Çima li hev nakin û hêvîya mayî jî dişkênin?

 Lêre em hewar û gazîya xwe digehînin psîkolog û sosyologên Kurdan û dibêjîn: Hewareee, Hewareeee ,Hewareee! Xwe bilezînin!! Ji bo sîyasetvan, ronakbîr, rewşenbîr, kadir û girseyan civîn û semîneran lidarxin, Ji bo malperên Kurdan nivîsan binivîsin. Di televîzyonên Kurdan de gotaran bikin.  Rê û rêçikên tedawîbûnê  pêş me bikin. Me ji vê nexweşîyî bifilitînin da ku em bi xêra we rojekê zûtir bişên xizmetekê ji bo milletê xwe bikin.

Ji me gotin: Hûn dikin an jî nakin hûn û wijdanê xwe.  

Madeyên tevizandinê-II-

Bavê Jîndar-12/03/08-Colemêrg-

 Wan heyaman ji ber ku li Tirkîyê kêm dihat kêşan û ji kêşeran re jî biha dihat, piranîya eroîna ji Afganîstan ji Îran û Tirkîyê ji rêyên cuda dihat Holanda. Kê anîba, çawa hatiba, hinek rêxistinên Kurd dibûn şirîkê wan û bahra xwe distandin. Ji ber ku kesên ew di kolan û kuçan de difirotin, piranîya wan zarowên Kurdan bûn. Xasma Paloyî û Bingolî ji % 80 î wan jî dilovanên (sempatîzanên) Pkk ê bûn. Di wan heyaman de, di salê de bahayê 500 milyar dolar madeyên tevizandinê dihatin firotin.  Ew jî bi qasî butça dewleta  Tirkan ya salane û ya artêşa USA  ya salekê bû.

Demek hat bi fermana Tansû Çîller, Memet Axar û artêşê biryarek dan ku Pkk û tevayîya Kurdên wî karî dikin yan bi temamî bi dewletê re girêbidin anjî wan ji holê rakin ku tacirîya eroinê ji wan re bimîne. Ser wê biryarê gelek ticarên eroînê yên Kurdên herî berbiçav hatin Kuştin. Yên mayîn jî yan revîyan derveyî welêt, an jî dest ji firotinê berdan.  Pêre, pêre dewletên Ewropî jî rê li ber Tirkan girtin. Hinan bi xwe dest avêt kirîn û firotina wê . Bi vî awayî bazara derve, parek ji ya mezin ji destê dewleta Tirk derket. Her waha Pkk ê jî ji para xwe beşek mezin winda kir. Li ser wê yekê, her du alîyan jî  ji bo fînansekirina şer berê xwe dan bazara hundir. Îro di bajarên Tirkîyê û Kurdistana bakur de, ji alîyê herdu celeban jî li ber derîyê mekteban, li kolan û kuçan, li qaxwexanan, li parkan, her der û cih wek leblebî û dindikan madeyên tevizandinê tên firotin.

Li hemû bajar, bajarok û navçeyên Kurdistana bakur xort madeyên tevizandinê dixebitînin. Bi tenê li Colemêrgê hejmara yên bûne girêdayîyê madeyan xwe digehîne 300 kesî. Derveyî wê, xortên ku ne ceribandine kêm in. Li Dîyarbekir hejmara wan ne kêmî 2000 kesane. Bajarên din jî hûn bihesibînin.  Artêşa Tirkan, li gelek bajarên anatolîyê ji dewletên cîhanê vedizî xaşxaşê diçîne û di laboratuaran de  dike made û di bazara hundir de difiroşe. Dewlet di hin bajar û navçeyên Kurdistanê wek Qulp, Hezro, Licê û hwd de, çavê xwe ji çandina xaşxaşê re digire.  Yaku tê çandin jî, ji % 80 î di laboratuaran de dikin tiryak û ew tiryak jî di nav bajarên Kurdistanê  de belav dibe,  li wir tê xerçkirin. Gelek kes di hundirê malên xwe de ji bo xwe û  firotinê xaşxaş ê diçînin. Di her bajarekî de bi kêmanî çend heb laboratuarên vedizî hene. Lê niha ji ber bahabûnê û kêmbûna paran, eroîn pir kêm tê kêşan. Niha giranî ketîye ser esrarê û heban. Li gor statîstîkên vê dawîyê ne tenê xort, her waha jin û zilaman jî dest bi kêşandina esrarê kiriye. Hejmara zilaman jî hema hema digehe xortan. Her wekî me berê jî gotibû; ev karê exlakxurabkirin û hînkirina madeyên tevizandinê bi awayek organîzekirî tê maşandin. Başe ew organîze çawa û çilo  dixebite? Berê bê pare bi destên kesên organîzekirî li zaroyên kolanan hatin belavkirin û hînkirin. Paşê bi wan dan firotin. Ku firotin beşek parên firotinê ji wan re man. Rewşa wan ya aborî ji ya hevalên wan gelek çêtir bû.

Başe xort  ji bo çi û çawa hînbûn?

1- Ji bo ceribandinê.

2- Ji bo çavlêkirin û dilpijokîyê.

3- Ji bo xwe di nav heval û hogiran de bidin qebûlkirin.

Herdu alî jî ji bo ku bişên şerê çekdarî bidomînin û sinçîya (exlaq) civakê  xurabikin, ji civaka Kurdan re her tiştî rewa dibînin û çi tiştê xurab jê nahevişînin. Bi xwe Pkk niho jî ji hêzek sîyasî zêdetir bûye sektorek rant sitandinê, hûn kîjan kevîrî radikin ew ji bin derdikevin. Ji madeyên tevizandinê bigrin heta bi sektora fihuşê, çeteyên xerac standinê, ticareta Mîtahîtîyê û hwd, bi kurtî; hûn çiqas tevlihev dikin ewqas bêhn jê tê.

Li gor xwe herkes wan dixebitîne, li gor wan jî ew ji bo armanca xwe kerkesî dixebitînin. Lewra jî  hinde salin  dikarin hêza xwe biparêzin û li ser pîyan bimînin.   

Madeyên tevizandinê û xirabkirina exlaq

Bavê Jîndar-09/03/08-Colemêrg-

Me di nîvîsarên din de jî gotibû, avakirina dewleta Tirkên koledar li ser bingeha windakirin, inkarkirina Kurdan û Kurdistanê hatiye damezirandin. Tirkan ji ber ku zanîbûn neşên bi kuştin, talan û qetilkirinê hest û fikrên netewî ji nav Kurdan bi temamî ji holê hilînin, çareserî di xurabkirina exlakê civakê û toreyên ji bav û bapîran dûrxistinê de dîtin. Ji bo wê jî hewcebû berê ekolojîya Kurdistsnê bê xurabkirin.  Şênî (xelk ) ji cih û warên wan bên dûrxistin. Û bi vî awayî bi hêsanî ji nirxên xwe yên pîroz dûr bikevin û exlaqê wan bêt xurabkirin.

Di xurabkirina exlak de, rola herî mezin madeyên tevizandinê yên wek, Eroîn, Esrar, Extacy û hwd. dilîze. Heke ciwanên milletekî hînî madeyên tevizandinê bûn, êdî çi xêr ji wan nayê. Kî çi bixwaze û çawa bixwaze ji bo hinek made dikare wan li gor dilê xwe bikar bîne. Ji ber ku kesên bûn pêvegirêdayê made,  ji made destxistin û kêşanê pêve tu tiştekî din nikarin bifikirin. Ji bona destxistinê dizî, şelandin, lêxistin û kujtinê re tim amade ne. Bi xwe kesên dikêşin tim xwewar û tevizandî ne. Dewleta Tirkan bi  mafîya, ajan, polîsên sivîl û hevalbendên xwe yên bi organîzekirî civanên me fêrî firotin û kêşandina madeyên tevizandinê kirin. Ji bo wê macerayê jî , xort û zarowên bê şol, bê kesp û li kolanan beredayî digerîyan amade bûn. Dewletê û pkk ê berê ew celeb ji xwe re organîze kirin. Û bi vî awayî xwe gihandin beşên din yên zaro û xortan. Di salên 1960 an de, li 57 bajarên Kurdan û Tirkan, xaşxaş bi serbestî dihat çandin. 1972 an de ji alîyê dewletê li piranîya bajaran hat qedexekirin, bi tenê di bin qontrola dewletê ku qaşo qasî ku ji wan re hewceye  tê çandin. Niha bi aşkera di salê de, 22538 ton tên çandin. Bi sêcaran ewqas jî ji dewletên dinyayê vedizî tên çandin .

Li dinyayê 50 cûreyên  xaçxaş ê hene. Ji wan 30 cûreyên wê li Tirkîyê peyda dibin. Lê ya ku  afyon jê çêdibe. “ Papuver –somniferum “e.  Xaşxaş  7000 sal berê, di dema Sumeran de dihat bikaranîn. Li ser kevirên werimandî yên demên Asurî û Medan de jî hatine kolan. Niho jî hem li Kurdistanê hem jî li bajarên Tirkan gundî ji bo ku bikin madeyên tevizandinê diçînin.  Dewlet jî çavê xwe ji wan re digire. Artêşa Tirkan niho li gelek bajar û bajarokên xwe, ji bo fînansa şerê qirêj dide çandin û di laboratuarên xwe de hildiberîne û ji bo derve û hundirê welêt difiroşe . Hêşta jî ew rewş didome.

Li Kurdistanê berê bi tenê li bajarên wek, Dîyarbekir, Melatye, Entap, Xarpût ûRuha ê çend pêxwasan esrar dikêşandin. Bajarên din, haya wan ji van diştan tunebû. Bixwe heke hinek pê bihesîyana ku kesek tiryakê (esrar) dikêşe, kesî bi wî re xeber nedida. Xeberdana gel wî gelek gunehek mezin bû. Di wan deman de dihat gotin: Kesê tiryakê (esrarê) bikêşe, wek ku bi xwîşka xwe re zina kiribe, gunehkar e.  Lê li Îranê pir dihat kêşan. Lewra Meletîyan ticareta wê dikirin û dibirin Îranê difirotin. Ku şerê Afganîstanê destpêkir, îcar ji Îranê bi destê Melatîyan eroîn dihat Tirkîyê.

Di wan deman de Licîyan barkêşîya Meletîyan dikirin. Ku Licî pêhesîyan pir pare têde hene, wan jî dest bi kirîn û firotina wê kirin û serî ji Meletîyan standin.  Pêre pêre Geverîyan û Başkalanîyan dest pê kir û pê zengîn bûn. Û bi vî rengî bala herkesî çû ser kirîn û firotina Eroîn ê.  Herwaha di wan deman de dewletê û pkk ê jî ji bo fînansekirin û domandina şerê çekdarî dest havêtin wî karî û ew xistin bin qotrola xwe. Her weha ji bo wî karî hêzên dewletê ve girêdayî û pkk ê, muhtacî hevdû bûn û bi hevre karê ticareta eroînê dikirin. Ji ber ku eroîna ji îranê dihat, di bin qontrola pkk ê de bû

(niha jî wilo ye). Lê ku ne bi alîkarî û hevkarîya dewletê ba, ne pkk ê û ne jî keswkî din nikarîbû deh giraman jî ji Gever û Başkalê derbazî bajarê Wanê biket. Û ji wir jî  bêyî ku bê girtin 2500 km ji nav axa bin destê dewleta Tirk derbas biket. Lewre herkesê ew kar kiriba, hewcebû para her du celeban jî  bidetê, yan ne mimkin bû ku malê xwe xulas biket.. 

ê bidome...

Xwerista Kurdistanê û Qumar-VIII-

Bavê Jîndar-07/03/08-Colemêrg-

Qumar jî wek fihûşê beşek ji sîyaseta xurabkirina exlaqê civakê ye.  Qumar ne tenê malê yên qumarê dilîzin dide derdan, her weha wan kesan ditevizîne. Dest û lingên wan ji hemû kar û xebatan sar dike. Di mejîyê kesên dilîzin de wek kurmekî rûdinê . Dema radizê jî tim di xewn û xîyala wan de, qumar û amîretên lîztinê hene. Her weha Qumar di nava kesan de, tovê dijminahîyê û ezayetîyê diçîne. Dema du kes li miqabilê hev rûnên û bilîzin, tenê armancek hehe, ew armanc jî yê li hember bi binxe û parê vî jê bibe.

Kurmê qumarê malkanbaxî ye. Yê ku hîn bibe ne mal û eyal ( jin û zaro) ne jî bi pirsgirêkên civakê re eleqeder dibe. Dema dewleta Tirkên koledar û xwînxwar dest bi xirabkirina xwerista (ekolojî) Kurdistanê kirin, di heman demê de, li bajar û bajarokên Kurdistana bakur qlûb, qumarxane û qahwexane vebûn. Di hemîyan de jî  li gor rewşa qumarbazan qumar dihat lîztin. Xortên ku heta hingê li ser banên ax, Tixanê ( lîztîka gûzan )  û kabanê ( hestîyên li nav ejnûya pîyên heywanan)  dilîztin, ji nijka ve berê xwe dan qahwexe û qumarxanan. Qumar û alkol ni nav civakê de bû wek adetek nû. Di wê demê de kesên 15 salîyê berjortir tev de li qahwan vedicemîyan û kaxez dilîztin. Hinan li ser peran, hinan li ser pakêtên cigaran, hinan jî li ser çay û oreletan.

Qumar ewqas pêşde çû ku gelek kesan li bajarê Colemêrgê mahfûr, (xalîçe) semawerên ser yên Îranî û Rûsî , zêr û zînetên jinên xwe datanîn ser masa qumarê. Hinan sê danan xarina xwe li ser masê dixwarin ku yek ji wan jî ez bûm. Di wan deman de nifûsa Colemêrgê ku ez xelet nebim, 7000 bû. Di wî bajarê heft hezar kes lê dijîn de, bi tenê Enwerê Wanî  yê xwedîyê qlûbê “ li gor gotinan “ 240 hezar lireyên wî wextî ji qumarbazan wek heqê masan komkirine. Lê paşê ew jî hînî qumarê bû, ew pare hemî derdan û ji Colemêrgê bar kir.

Di wan deman de, berê diçûn loqenta bi alkol, xwarin dixwarin, ereq vedixwarin,  ku serê wan xweş bû vêcar diçûn qumar dilîztin. Her roj kar û emel ev bû. Ji ber hindê, hinek kesan zarowên xwe jî nas nedikirin. Lê piştî xortan dest bi şoreşgerîyê kir, ew  adet hêdî hêdî di nav xortan de rabû. Bandora  xwe li ser beşên din yê civakê jî kir.Ev rewş heta ku cûnta faşîst ya 1980 î domand . Lê pîştî wê, kultura qahwe û qumarê dîsan zêde bû. Ku şerê qirêj yê çekdarî hat destpêkirin, êdî ji qahwexanan pêve cihên civak lê bicemin (lê kombin) neman. Niha di her kuçe û kolan de, çend kahwexane hene, hemî jî tîjî ne.

Tiştê kanbaxtir ewe ku kesên berê di nav xebat û tekoşîna doza welat û sosyalizmê de bûn û digotin: Ev kultura kolonyalîst û emperyalîstan e,  ji wan qahwexanan dernakevin. Hinek ji wan jî  ew cihên wisan vekirine. Çu girêdanên wan bi doza welat û xebatên civakî re nemaye. Yên ku bi xebata civakî ve mijûl dibin, anjî xwe mijûl dikin nîşan didin jî, hema ku kêys (firsend ) dîtin, dibezin qahwexanan. Bi vî reng û awayî, ne bi kêrî xwe,  ne jî bi kêrî civakê tên. Bi ser de jî, ji bo civakê dibine mînakên xurab . Mejî û  ruhê hemûyan bi wî awayî hatine tevizandin.Berê ev kes gellek jîr û zana bûn.  

Heke sazîyên Kurdistanî yên legal û sivîl xwe bigehînin wan û hinekî serê xwe bi wan re bêşînin, gelek ji wan wê xwe ji nû ve vejenînin.

Xwerista Kurdistanê û fihûş-VII-

Bavê Jîndar-05/03/08-Colemêrg-

Dibe ku  ev tiştên em dinivîsin ji hinekan re zor bê, nikaribe daqurtîne û pê bawer jî neke. Dibe ku hinek li dij jî derkevin û rexneyên giran jî li me bigirin.Dibe ku bi kêrî şuxulê hinekan jî neyê. Lê em wek serxwegirtîyek, (vatinî ) dibînin ku şikênana tabûyan û rûçikên dewleta Tirkên koledar, sîyaseta wan ya şerê qirêj, xurabkirina exlaqê civatê, qasê ku, em pê dizanin aşkera bikin. Herwaha divê bê zanîn ku ew parçek ya sîyaseta dewleta Tirkan ya windakirin, inkarkirin û tunekirina Kurda ye.  Lewma gunehkar û tewanbarên van karan ne em in. Ew şermizarî ya dewletê û yên jêre dibin allate. Guneh û tewana me, bi tenê me neşiya bû pêşîya wê bigirin û li pey wê hatine rakişandin.

Kî çi dibêje bila bibêje. Îro fihûş li  Kurdistana bakur bûye rêyek ji yên nandestxistinê. Li bakurê Kurdistanê fihuş, di malan de tê kirin. Li bakurê Kurdistanê li hemû bajar û navçeyan fihûşa di malan de bi destên kesên malbatê tên kirin. Bi tenê li bajarê Colemêrgê 200 an berjortir mal hene.

Li Wanê hejmara wan ne kêmî  2000 an, li Batmanê 3000, li Mêrdîn 1500, li Diyarbekir ne kêmî 4000 malan e. Jin jibo debara mala xwe goştê laşê xwe difroşin. Bajarên din hûn bihesibînin. Dervayî yên di  malan de, gelek çeteyên fihuşê jî hene. Lê ew ji bo seetekê ji 70 – 100 YTL. distînin. Hinek jî bi heceta parsê, kosmetîk firotinê, diçin malên ezeban fihuşê dikin. Li ser gelek  kolan û kûçeyên bajaran, dema mirovek nenas li derodora xwe binêre, kesin hene tên ji wan dipirsin: “ Keko tiştek lazime?“ Hemî perqên bajaran cihê bazara jinanin, dema mirov bi tena serê xwe li parkekê rûne û der û dora xwe binêre, kesin hene tên rexmirov rûdinên û ji mirov dipirsin  gelo“ jinik lazimin,” an na?  Heke lazim bin  fotorafên wan ji berîka xwe derdixin û nîşan didin. Bi vî awayî bazar dest pê dike, baha ji bo carekê di navbera, 20-- 40 YTL.tê guhartin. Derveyî parqan, baxçeyên çay vexwarinê, pastexane û cihên din yên taybet ji bo bazarkirina jinan hene.

Ji ber ku polîtîka dewletê ye, hêzên asayîşê jî dengê xwe nakin. Her waha ku ji wan bêt teşwîq dikin. Li metropolên Tirkan jî rewş ne çêtire. Heta xurabtire. Fihûşa erzan ya bê qelîte bi Kurdan didin kirin.Li metopolan ji bo 10 YTL Jinên Kurdan tên firotin.Beşek ji van diravên fihûşê ji alîyê çeteyan tê kirin. Dîrekt anjî îndîrekt ji bo dahat û derçûnên şerê  qirêj diçin. Êdî wisa bûye ku nirxa me ya herî pîroz “namûs” wek çerezan li serê kuçe û kolanan tê firotin.

Ew Kurdên ji bo ku gotin neyê namûsa wan xwe didan kuştin, sed heyf û hezar mixabin îro ji ber tunebûnê namûsa xwe bi destê xwe difiroşin. Heke statîstîka sektora fihûşa Kurdan derkeve, dê Kurd hew karibin serê xwe ji ber xwe rakin û derdora xwe binêrin.  Para herî mezin di vi karê gemarî de ya şerê qirêj e...

Her wekî polîsek li xwe mukir hat (îtiraf kir )û got: “Fayda şerê çekdarî ji bo Kurdan jinên wan bûn qehbik, mêrên wan pêzeveng (qewat ) zarowên  wan diz û çante diz...”

Qencîyek ya şerê çekdarî ji bo me ev e: Ew kesên ji bo jehrîkirina Apo herroj derdikevin kolanan, bilan  pozê wan bişewite û rojê deh deqan jî  ji bo namûsa xwe û miletê xwe biponijin, li çareserîyan bigerin. Divê êdin hesabê vî tiştî ji  herdu alîyan bên xwestin. Li herderê û her cî ev rûreşîya ku wan anîye welatê me, li rûyê wan  bê gotin.

Xwerista Kurdistanê û fihûş -VI –

Bavê Jîndar-04/03/08-Colemêrg-

“Sedemê xurabkirina ekolojîya welatekî ji boy xurabkirin û kanbaxkirina exlaqê civakê ye”.  Lewre fihûş, qumar, alkol, madeyên tevizandinê , parçeyek sîyaseta dewletê ya kanbaxkirin û ji rêderxistina civakê ye. Hewceye wusan bê nirxandin. Ji ber ku dewleta Tirkan baş dizanîbû bi kuştin û bi zora çekan, wê neşêt nirxên Kurdayetîyê û xebata Kurdayetîyê bi temamî ji holê rake. Ji bo ji holê rakirinê hewcebû exlaqê civakê xurab bike. Nirx û adetên wan yên pîroz, bi wan bide ji bîr kirin û bigehe armanca xwe. Ji bo wê jî hewcebû berê ekolojîya Kurdistanê xurab bike. Ku ekolojî xurab bû, şertên jîyanê dijwar dibin û koçberî dest pê dike.

Bi koçberîyê re aborî xurab dibe, girêdanên bi civakê re qut dibin. Dema aborî xurab bû, rehên ku civakê bi hevre girêdide qetîyan, şol bi dest neket, birçîbûn dest pê dike, bi destpêkirina birçîbûnê karên bêexlaqî wek, fihûş, qumar, dizî, firotina madeyên tevizandinê, ( eroîn, esrar, alkol û hwd ) dibin çareserîya nan bidestxistinê û debar peydakirinê. Bi vî avayî exlaqê civakê xurab dibe. Nirxên herî pîroz  wek, namûsê bin pê dibin, tiştên ku şerm û fedî bûn, dibin wek yên adetî. Adetên bi hezaran salan ji alîyê bav û bapîran dihatin parastin, tên jibîrkirin. Fihûş beşa herî giring ya xurabbûna exlaqê civakê ye. Lewre dê babeta me bibe fihûş. Dewleta Tirkên koledar, xwînrêj û xwînxwar bi despêkirina xurabkirina xweristê re xurabkirina exlaq jî da destpêkirin.

Di wan deman de, li hemî bajar û bajarokên Kurdistana bakur, ji nişka ve   meyxane, loqentên bi vexwarina alkolê, qlûbên qumarê vebûn û fihûşê dest pê kir. Di wan deman de, ji ber ku jinên xwefiroş gellek kêm bûn, heta qet bi dest nediketin. Sexuela bi zarowên nêr re derdikete pêş, lê ew rewş gelek domdar nebû û bi ser neket, ji ber ku dema şoreşgerî şîn hat, ew tişt jî ji holê rabûn. Kesê wêrekî nedikir karek wusan nehis bike.  Di 1980 û şûnde bi polîs, çewîkkuvet, cendirme, jîtem, komando û ranbowên xwe, bi heceta pirtuk û çek komkirinê ketin malan. Zulmek nedîtî, nebînayî pêk anîn. Di wan malgerînan de, çi tiştên qîmet wek, zêr û zînet dest wan diket, ji xwe re talan dikirln. Ji ber qetlîamkirin û kuştinê, ne kesî tiştek digot, ne jî wêrîbû bigota. Tu mercîyên gilîkirinê jî tunebûn. Heke heban jî, ew ji yên din xurabtir û wêrankertir bûn. Wan hêzên dewleta koledar ya xwînxwar, xwînrêj, zalim û bênamus, di wan deman de ne tinê zînetên jinan talan dikirin, her waha namûsa jinên me jî kirêt dikirin. (diherimandin)

Di Kurdistana bakur de çi  ûcaxek (binemalek)  gundek û eşîrek nema ku bi namûs û xîreta wan re nehat lîztin. Ew eşîrên ku ji bo revandina keçekê, mêr ji hev dikuştin, bi dehan salan dijminatîya hev dikirin, “ wan rambokên bênamûs, jin û keçên wan li ber çavê wan kirêt dikirin û dengek jî ji wan dernetiket “. Wan bênamûsên  tîm, polîs û cendirman, di wan deman de, bi tenê li nava bajarê Colemêrgê ji 700 an zêdetir keç kirêt kiribûn (herimandibûn- bi namûsa wan lîstibûn). Bi kêmanî ewqas bûk û jin jî. Heke li Colemêrgê namûsa hinde keç û jinên me hatibe kirêtkirin, li navçe û bajarên din hûn bihesibînin.  Her çend tahl be jî, ev rastîya me ye. Em hemi jî pê dizanin. Lê nabêjin û ji hev vedişêrin ... Lewre jî nayê rojevê û çareserî jêre nayê dîtin. Di vî warî de çenber nayê şikênandin. Kes dernakeve derveyî çenberê û tabûyan. 

Herçend ne karê me Lotikxanê ye jî, lê wek gellek tabû û çenberên din emê hewl bidin ku vê tabû û çenberê jî bişkênin. Û rê jibo sazîyên eleqeder vedikin...

Bandora xirabûna xwerista Kurdistanê-V-

Bavê Jîndar- 03/03/08-Colemêrg-

Li herêmên ku çekên kîmyewî lê hatine ceribandin, ew jehr tevli axê, avê û hewê bûne. Di wan deveran de piranîya gîya û pincaran, winda bûne, an jî sotî ne. Yên mayî jî ne wek berê tamdar û kêrdar in. Bervajîyê wê, ji ber jehrîbûna wan, nexweşî jê peyda dibin. Fêkî, serzewat ne wek berê bêrdar û tamdar in. Darûber zû hişk dibin. Goşt bêtam e. Nixte ( berf, baran, zîpik ûhwd ) kêm dibarin. Heke bibarin jî ne wek berê xêrdar in. Bileeks xusarê didin.

Ji ber tevbûna jahra di nav hewa, ax û avê de “ku her sê elementên jîyanê yên bin